Sosyolog Osman TURĞUT yazdı: AİLE VE BAĞIMLILIK

Madde kullanmaya başlama özellikle ergenlik döneminde olmaktadır. Madde kullanımına başlanması kişinin ilk ailesi içindeyken olabileceği gibi, daha sonra kendi kurduğu ailesinin içindeyken de olabilmektedir veya kişi madde kullanmaya başladıktan sonra evlenerek bu ailenin bir bağımlı ailesi olmasına neden olmaktadır. Bu nedenle aile ve bağımlılık dendiği zaman aile tanımının iyi yapılması gerekliliği doğmaktadır.

Alkol ya da madde bağımlısı bir üyeye sahip olmak aile için bağımlılığın tüm sonuçlarına da bir anlamda katlanmak demektir. Arkadaşları ondan kaçabilir, patronu işten çıkarabilir ancak aile sonuna kadar üyesiyle beraber olmak durumundadır. Aile genelde bağımlı üyesinin yanında kalmayı ve ona uyum sağlamayı tercih eder. Ancak bağımlılığa sağlıklı uyum geliştirmenin bir yolu yoktur. Bağımlı kişi kendi için en iyi müttefikini bulmuştur. Bağımlılıktan ıstırap çeken aile aynı zamanda bağımlılığı yetiştirmeye ve büyütmeye başlar. Tüm bu nedenlerden dolayı bağımlılığın bir “aile hastalığı” olduğudur.

Anne ve babalar neler yaşıyor? Hiçbir anne-baba muhakkak ki çocuğunun uyuşturucu madde kullanmasını istemez. Ancak madde kullanımının olması aileye zor anlar yaşatmaya başlar. Genellikle kimseyle bu sorunlarını paylaşamamışlardır. Çocuğunun uyuşturucu madde kullandığını anladığı zaman çoğunlukla tüm anne babalar benzer zorlukları yaşarlar. Bu zorlukları şu şekilde özetleyebiliriz.

Her anne babanın çocuğunun geleceği hakkında bazı beklentileri ve planları vardır. Çocuğunun uyuşturucu kullandığını anladığı zaman, anne babanın ilk yaşadığı duygu genelde hayal kırıklığı olur. Onun madde kullanması, anne-babanın hayallerinin yok olmasıdır. Aslında her şey bitmemiştir ve değiştirebilecek çok şey olduğu hatırlatacak bir aile danışmalık merkezi Van’ımızda açılması ve madde bağımlısı aileleri bir araya getirip çocuğuna karşı daha bilinçli destek verecek şekilde eğitilmesi lazım.

Çocuğun uyuşturucu madde kullanmasından dolayı, anne ve babalar kendilerini suçlayabilirler. Onun maddeye başlamasında, kendi hatalarının olduğunu düşünür ya da bu tip hataları abartırlar. Bu suçlamalar, hiçbir zaman üretken değildir ve anne babanın çocuğunun sorununa yaklaşımını olumsuz yönde etkiler.

Bazı anne ve babalar çocuklarının uyuşturucu kullandığını inkâr eder, sanki kullanmıyormuş gibi davranırlar ya da “O fazla kullanmıyor ki!” gibi söylemlerle uyuşturucu kullanımını hafife alırlar. Aslında bu noktada anne-baba çocuğunun uyuşturucu kullanmış olduğunu görmek istememektedir. Ama gerçekler acı olsa bile kabullenilmelidir. Böylece sorunu çözmeye yönelik doğru adımlar atılabilir.

Birçok anne-baba çocuğunun uyuşturucu kullandığını öğrendikten sonra, çeşitli yolarla ona uyuşturucuyu bıraktırmaya çalışır. Ancak uyguladığı yöntemler, başarısız olunca hızla ümidini kaybeder. Bazen de yeniden mücadeleye başlama fikri zor gelebilir ebeveynlere. Yaşanan ümitsizlik ve ardından gelişen karamsarlık sonucu, anne-baba çocuğun takibini bırakır ve hatta bir anlamda çocuğu gözden çıkarır. Hâlbuki çocuğa destek sürekli olmalıdır. Farklı yollar ve yöntemlerin olduğu akıldan çıkarılmamalı, değişik zamanlarda değişik stratejiler kullanılmalıdır.

Öyle bir şaşkınlık gelişir ki, anne-babanın aklı bir anda durur. Hiçbir şey yapamaz hale gelirler. Tepkileri ve refleksleri yok olmuş gibidir. Bu durum doğal olmakla birlikte, genelde uzun sürmez. Önemli olan bu durumun farkına varabilmek ve bu haldeyken yanlış adımlar atmamaya çalışmaktır.

Çocuğunun madde kullandığını öğrenen bazı anne ve babalar büyük öfke yaşarlar. Bu öfke genelde çocuğa yönelse bile, bazen çocuğun arkadaşlarına, kendi eşine ya da yakınlarına, devlet kurumlarına da yönelebilir. Kimi zaman bu öfke doğrudan kendine de yönelebilir. Çocuğuna karşı öfke duymak, çözüm için üretken bir yol değildir. Öfke, sorunun kilitlenmesine ve çözümsüzlüğe yol açar.

Bazı aileler için çocuğunun uyuşturucu kullanması büyük bir utanç kaynağıdır. Aile, bu nedenle çevresinden kaçmaya ve saklanmaya başlar. Çocuğunun uyuşturucu sorununu herkesten gizlemeye çalışır. Bir ölçüde inkâr bile edebilir. Gizleme sorunun devamını getireceği için sakıncalıdır. Utanç giderek suçluluk ya da öfke duygusuna dönüşebilir. Sonuç olarak, utanç duygusunun da sorunun çözümünde işe yaramadığını söyleyebiliriz.

Ebeveynlerin çocukları hakkında büyük korkuları vardır. Uyuşturucu bağımlısı olmalarından, bir psikopat haline gelmelerine kadar ciddi korkular yaşarlar. Kimi zaman abartılı korkuları da olur. Korkular, ailenin yapması gerekenleri etkilediği ve stratejilerini bozduğu için çözümsüzlüğü getirir.

Aile gerçekten büyük bir sıkıntı içindedir. Bu sıkıntının çabucak giderilmesini bekler. Aile yardım aldıkları kişilerden genelde hızlı ve sihirli çözümler umar. Bu tür gerçek dışı beklentilerin en önemli sakıncası, bu beklentilerin gerçekleşmemesini takiben ümitsizlik, öfke gibi işlevsiz ve yararsız duyguların ortaya çıkmasıdır.

Sağlıklı bir ailede hiçbir üye ailenin ilgi ve dikkat merkezi değildir. Ancak bağımlı çocuk ailenin dikkatinin odağıdır. Aile sürekli uyarılmış bir durumdadır. Tahmin edilemeyecek olanı tahmin etmeye çalışır. Kötüye giden bir şeyin daha da kötüleşmemesini ister. Sürekli onu takip eder, kendi kendine paranoid sayılabilecek senaryolar kurar. Bu hastalık böylece bir girdaba dönüşür.