Turğut: Metamfetamin çağımızın en tehlikeli uyuşturucu maddesidir

VANMED (VAN) - Sosyolog Osman Turğut, şu bilgileri aktardı:

"İnsan eliyle üretilen sentetik bir madde olan metamfetamin çağımızın en tehlikeli uyuşturucusu olarak tanımlanıyor. Bu tehlikeli maddenin en düşük dozları bile bağımlılığa neden oluyor, aşırı dozda kullanımda ise beyinde kalıcı hasar bırakabiliyor. Ülkemizde ve ilimizde de metamfetamin kullanımında artışın gözlenmektedir.

Uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanımı, dünya çapında ve ülkemizde ciddi bir halk sağlığı sorunu. Uyuşturucu maddeler, merkezî sinir sisteminde duygu ve davranışların değişimine yol açan, bağımlılık oluşturan, ruhsal ve fiziksel semptomlara sebep olan, kanunen kullanımı, satışı ve bulundurulması yasak olan toksik maddeler olarak açıklanabilir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ise uyuşturucu maddeleri; merkezî sinir sistemini etkileyen, dikkati dağıtan, ruhsal bağımlılığı artıran, keyif verdiği sanılan doğal veya kimyasal maddeler olarak tanımlıyor.

Metamfetamin, dünyanın birçok ülkesinde en tehlikeli madde olarak gösteriliyor. Metamfetamin kullanımı, günümüzde genç nüfus arasında maalesef hızlı bir artış göstermiş durumda. Son yıllarda metamfetamin satışında ciddi artış olduğu tespit edilirken, 2019 yılında  Ülkemizde metamfetamin görülmeye başladı. Buna bağlı olarak son yıllarda tedavi merkezlerine birincil kötüye kullanım olarak metamfetamin ile başvuran ergenlerin yüzdesindeki artış korkutucu boyutlara ulaşmış durumda. Metamfetaminin önümüzdeki dönemde gerek ülkemiz gerekse dünya uyuşturucu sorununun önemli bir parçası olacağı öngörülüyor. 

Amfetamin türevi olan metamfetamin, tıbbi amaçla kullanılmak üzere laboratuvarlarda sentetik bileşenlerden üretilen tehlikeli bir madde. Merkezî sinir sistemi üzerinde çok güçlü bir uyarıcı etki bırakıyor ve bağımlılığa neden oluyor. Amfetaminler diğer uyarıcılara göre uzun etki süresine sahip. Metamfetaminin kısa vadeli etkileri arasında coşku, dinçlik, canlılık, öz güven artışı, hiperaktivite ve anoreksi yer alıyor. Etkisi 8-13 saat arasında sürebiliyor ve daha hızlı bağımlılığa neden oluyor. Ağızdan alınarak, burundan çekilerek veya damar yolu ile alınan metamfetaminin kristal formu ise buhar inhalasyonu(solunumu) yoluyla kullanılabiliyor. Metamfetaminin kullanıcılar arasında yaygın olarak ice, kristal, ateş, buz, metin amca ve meth isimleriyle anılıyor. Uluslararası alanda en yaygın kullanılan sokak isimleri ise crank, crystal meth, tina, ice, ice cocaine, water blunts.

Metamfetamin kullanımının birçok olumsuz etkisi olmakla birlikte, kullanımı tetikleyen veya kullanım süresinde de ortaya çıkan birçok ruhsal ve fiziksel sorun bulunuyor. Uzun süreli metamfetamin kullanımı dopamin sisteminde moleküler değişikliklere sebep oluyor ve beyindeki sinir uçlarının hasar görmesiyle sonuçlanıyor. Bu durum motor becerilerin bozulmasına, hızlı bilişsel gerilemeye, kaygı artışına, psikotik bozukluklara, şiddet içeren davranışlara, halüsinasyonlara, sanrılara ve depresyona sebep oluyor. Araştırmalar, metamfetamin kullanımının hafıza ve dikkat gibi bilişsel işlevleri bozduğunu gösteriyor. Bu durum, metamfetaminin bilişsel, duygusal, bellek ve sosyal yetenekler üzerinde olumsuz etkilere sebep olduğunu gösteriyor.

Kronik metamfetamin kullanımı; hafızanın bozulması, uyanıklık, dikkat dağınıklığı, problem çözme ve karar verme yetilerinde bozulma, sözel ve görsel öğrenme yeteneklerinde azalma, hızlı düşünme ve hareket etme kabiliyetlerinde hasar gibi sonuçlara da yol açabiliyor. Metamfetamin bağımlılığının neden olduğu fiziksel olumsuzluklar ise yeme bozuklukları ve belirgin kilo kaybı, ciddi diş hastalıkları, uyku bozuklukları ve deri dökülmesi olarak kendisini gösteriyor.

Daha yüksek dozlarda metamfetamin kullanımı ise saldırganlığa, huzursuzluğa, tekrarlayan davranışlara, kafa karışıklığına, kaygıya, sinirlilik hâline, disforiye, şiddet içeren davranışlara, psikomotor bozukluklara, stereotiplere, halüsinasyonlara, paniğe ve paranoyaya sebep oluyor. Metamfetamine bağlı psikiyatrik semptomlar arasında sıklıkla sinirlilik, anksiyete, psikoz ve duygu durum bozuklukları oluşabiliyor. Metamfetamin kullananlar kişilerde intihar düşünceleri, şiddet eyleminde artış, sağlık problemleri ve kilo kaybı ile ilgili sorunlar da gözleniyor. Ayrıca metamfetamin kullanımı ile alakalı araştırmalara bakıldığında, metamfetamin kullanımının bireyin toplumla etkili iletişimini sağlayan davranışları ve sosyal becerileri üzerinde olumsuz etkilere sebep olduğu anlaşılıyor.

Metamfetamin bağımlılarının çoğunun bu zararlı maddeyi diğer uyuşturucularla birlikte kullandığı gözlemleniyor. Bu durumla ilişkili üç motivasyon kategorisi tanımlanıyor. Bunlar; zevk güdülü-ödüllendirici etkiler, metamfetaminin istenmeyen etkilerinin kontrol edilmesi ve cinsel hazzı artırmak olarak açıklıyor.

Maddelerin birlikte kötüye kullanımı; aşırı doza bağlı ölümlere, doza bağlı problemlere, hipotermi, koma, şiddetli panik reaksiyonları ve intihar dâhil olmak üzere çeşitli tıbbi sonuçlara neden oluyor. Bununla birlikte, maddelerin birlikte kullanımı, depresyon, anksiyete gibi olumsuz psikolojik sonuçlarla da ilişkilendiriliyor. Bağımlı bireyler arasında metamfetamin ve diğer maddelerin birlikte kullanılmasının; çevrelerinde bulunan madde kullanım kültürü, maddelerin birlikte kullanımına bağlı etkiler ve kazançlar gibi sebepleri bulunuyor. 

Metamfetamin bağımlılığı tıbbi açıdan oldukça zorlu bir hastalık. Tedavi süreci, bağımlılık derecesine, bağımlılık süresine ve bağımlının bireysel özelliklerine göre değişiklik gösteriyor. Tedavinin başarısı, hastanın istekliliği, tedaviye uyumu ve motivasyonu gibi faktörlere de bağlı. Bağımlı bireyin psikolojik, tıbbi ve sosyal desteğe ihtiyacı bulunuyor. Metamfetamin kullanım bozukluğunun tedavisinde spesifik olarak kullanılan onaylanmış bir ilaç bulunmuyor. Metamfetamin bağımlılığı için şimdiye kadarki en etkili tedavi ise madde bağımlılığında danışmanlık, rehabilitasyon ve sosyal uyum ülkemizde Isparta’da Uyumder, Kırıkkale ‘de Hayat Boşluk Kabul etmez, Çorumda, Osmaniye’de, Gaziantep de Oya bahadır Rehabilitasyon Merkezleri bu hastaların uyuşturucu kullanımını tetikleyen muhtemel durumları tanımasına, bunlardan kaçınmasına ve bunlarla baş etmesine yardımcı oluyor. Van ilimizde de neden bir rehabilitasyon merkezi olmasın.

Metamfetamin bağımlılığını önlemek için bilinçli farkındalık yaratmak en önemli etken. Toplumun ve özellikle de gençlerin metamfetaminin zararlı etkileri hakkında bilgi edinmesi ve riskleri daha iyi anlaması öncelikli önleme yöntemini oluşturuyor. Ayrıca stres, depresyon gibi risk faktörlerinden kaçınmak veya bu konularda profesyonel destek almak da önemli. Sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları, düzenli egzersiz, dengeli beslenme ve yeterli uyku, bağımlılık riskini azaltmada önemli rol oynayan diğer faktörler arasında yer alıyor. Destek ve iletişim ağlarıyla bağlantıda kalmak, aile, arkadaşlar ve profesyonel destek gruplarından destek almak, riskli davranışlardan kaçınmada etkili oluyor. Bunların yanı sıra riskli durumlardan uzak durmak ve erken belirtiler fark edildiğinde profesyonel yardım almak, bağımlılık riskini azaltmada ve erken müdahalede kritik öneme sahip."