
Toplumların birbirinden ayıran ya da birbirine yakınlaştıran önemli öğelerden biri de sahip oldukları ve yaşattıkları kültürleridir. Her toplumun kendi tarihinden, sosyal yapısından, dini inancından ve bu inancın yorumlanışından kaynaklanan ve beslenen kendine has bir kültürü vardır. Bundan dolayı da her toplumun kültürü bir diğerinin aynısı olmadığı gibi böylesi bir zorunluluk yoktur.
Bir milletin temelini aile kurumu oluşturur. Ailenin meydana gelmesinde, geçmişten günümüze kadar belirli kurallar ve yollar izlenmiştir. Evlenme gelenekleri dünyanın her yerinde görülmekle birlikte, eş seçimi ve evlilik törenleri, kültürden, toplumun benimsediği değerlerden, inandığı dinden etkilenerek oluşur. Bu evlenme geleneğinden biri de “kız kaçırma” yoluyla evlenmedir. Genelde toplum tarafından eleştirilen bu durum eskiye oranla az da olsa hâlâ varlığını sürdürmektedir..
Kız kaçırmalar farklı şekilde karşımıza çıkmakta;
*Bir kızın ya da kadının istek ve onayı olmadan bekâr ya da bir dul erkek tarafından zorla ya da çeşitli hile yollarına başvurularak, kandırılarak götürülmesidir. Kız kaçırmadan söz edilirken daha çok bu kavram anlaşılır. Burada dikkati çeken nokta, kızın zorla kaçırılmasıdır.
*Herhangi bir zorlama olmadan kız ve erkeğin anlaşarak birlikte kaçmasıdır. Genellikle böyle durumlarda düğün yapılmaz. Böylece taraflar, düğün giderlerinden, kıza alınacak hediyelerden kurtulmuş olurlar. Bu tür evlilikler kızın ve erkeğin isteğine bağlı olduğu için aile içinden ve dışından biriyle yapılabilmektedir. Ailenin izni olmadığı için kız beraberinde çeyiz götürmez. Kızın ailesi de sonradan kız için hazırlanan çeyizleri vermez. Ancak bazen kız ailesi bu durumu affeder ve düğün yapılmadan sadece kız için önceden hazırlanan çeyizleri gönderirler. Fakat bu normal şekilde evlenen birinin çeyizi gibi özenle hazırlanmaz. Çünkü kız başka bir erkeği tercih ederek babasını hiçe saymış ve onun başını öne eğmiştir. Babasının toplumdaki saygınlığını yitirmesine sebep olmuştur.
Van ilimizde de en eski evlenme geleneklerinden birisi de kız kaçırmadır. Bu geleneğin kısmen kırsal kesimlerde hala devam ettiğini söyleyebiliriz. “Gençler kaçtıkları zaman genellikle akrabalarının yanına sığınırlar. Kaçma eyleminden sonra oğlanın ailesi kız evine “aracılar” yollar. Ricaya giden kişiler aileleri barıştırmaya çalışırlar. Kızın ailesi ikna olur, düğün yapılmasını ister. Kimi zaman kızın babası kızı geri almak ister, eğer kızın yaşı küçükse iki aile arasında tatsızlıklar yaşanır. Oğlan hapse girer. Kaçırma eyleminden sonra aileler birkaç ay küs kalmakta, daha sonra barışmaktadırlar. Kız kaçırma durumunda kızın babasına başlık parası veriliyor. Kimi durumlarda da balık parası katlanarak alınmaktadır.
Kız kaçırma, Van ilimizde sık sık yaşanan bir durum değildir. Bunun birden çok sosyo-ekonomik sebebi vardır. Eğer kız ve erkek anlaşarak kaçmışlarsa bu çok büyük bir problem yaratmayacaktır. Bu durumda aileler genellikle barışır. Ancak tam tersi bir durum söz konusuysa yani kız zorla kaçmışsa çoğu zaman aileler arasında bir düşmanlığın başladığı görülebilir.
İlimizde Kız kaçırma sebepleri ;
Kız kaçırmalarının en önemli sebeplerinden birini ailelerin kızlarını sevdiği gence çeşitli sebeplerden dolayı vermek istememeleridir. Bu durum bazen kız ailesinin oğlan ailesini beğenmemesi, kızlarının yaşının küçük olması, oğlanı kızlarının dengi görmemeleri vb. sebeplerden olabilir. Bazen de kız ailesi kızlarının sevdiğinden haberleri olmadığı için bilmeden oğlan ailesine olumsuz cevap vermeleridir. Sonuçta kız istenmiş ve verilmemişse, gençlerin kaçma kararı almaları birçok yörede evliliğe giden yolu açmaktadır. Kız kaçtıktan sonra bazen aileler durumu kabul edip kızla görüşmeye başlarlar, bazen de aileler anlaşamamakta, hatta durum bazı kişilerin kavgalarına ya da ölümüne kadar taşınabilmektedir.
Bazen de nişanlı kızın kaçtığı görülmektedir. Bu durumun temel sebepleri arasında nişanlık sürecini kız tarafının bozabileceği korkusu ya da bu aşamada aileler arasında çıkan bazı tartışmalardan gelin ve damadın kurtulmak istemesini sayabiliriz.
Kızın Kandırılarak Kaçırılması: Bir başka sebep ise kızların bazen çeşitli vaatlerle kandırılarak kaçmaya ikna edilmeleridir. Kız delikanlının söylediklerine inanır, kendisini nelerin beklediğini bilmez. Bu şekilde kaçan bazı kızların ailelerine döndükleri görülmektedir.
Gençlerin Evlenmek Zorunda Kalmaları: Birbirini seven gençler, ailelerinin onları başka birileriyle evlendirmek istemeleri üzerine kaçarlar. Bu durum daha çok kız için geçerli olmakla birlikte erkek için de geçerlidir. Bu durumdan bazen ailelerin haberi olmaz bazen de aileler durumun farkındadır ve gençlere engel olmak için başka birine söz verirler.
Öç Almak İçin Kız Kaçırmak: Bazen aileler arasında bir düşmanlık vardır ve erkek kızı başkasına verecekler diye babasının hasta olduğu bir günde veya ailenin evde olmadığı bir günde kızı kaçırarak intikam almış olacağına inandığı için kaçırır. İyi niyete dayanmayan bu davranışlardır.
Her toplumun olduğu gibi, İlimizin de kendine has bir kültürü ve bundan beslenen bir “Kız Kaçırma “ anlayışının başlıca nedenleri başlık parasından, düğün masraflarından kurtulmak İstenmesidir. Bunlardan en güçlü neden ise ekonomidir. Anne-babanın razı olduğu durumlarda bile evlenecek erkeğin maddi durumunun, düğün yapacak kadar ya da başlık parası verecek kadar iyi olmaması nedeniyle erkek ve kız anlaşarak veya kızın rızası olmadan olabilir. Başka bir neden;
Gençler evlenerek cinsel hayatlarını düzenlemek isterler. Cinsel ihtiyaçların tatmin edilmemesi de kız ya da kadın kaçırmaya yol açabilir. Evlenme yaşı geçmekte olan kızlar, kaçırılmaları için fırsat yaratmaya çalışırlar. Cinsel ihtiyaçların tatmin edilmemesi, az da olsa evli erkek ve kadınların yine evli erkek ve kadınlarla kaçmalarına neden olur. Şehvet duygusu ile kaçırmaların da yaygınlığı söz konusudur.
Bu kaçmaların sonuçlarına baktığımızda ;
*Kızın kendiliğinden kaçması: Kızın bohçasını alarak sevdiği, âşık olduğu gencin evine gittiği görülmektedir. Ancak bu kız açısından iyi bir durum değildir çünkü gittiği yani evlendiği ailede saygınlığını tehlikeye düşürmektedir. Gençlerin evlenmek zorunda kalmaları: Gençlerin birtakım özel sebeplerden dolayı kaçmak zorunda kalmışlardır. Bu sebepler topluma duyurulmadan yapılır ama genellikle cinsel kaynaklı olduğu düşünülmektedir. Cinsel yasağın kırılması ve bunun sonucunda doğan bir mecburi evlilik şeklinde yorumlanabilir. Ekonomik sebepler: Genellikle ekonomik denklik evliliklerde önemli bir etken olsa da bazı durumlarda erkek tarafının düğün masraflarını karşılayamayacağını anlaması kızın kaçırılma sebepleri arasında sayılabilir.
*Aile içi huzursuzluk: Bu kız çocukların aile içerisinde mutlu hissetmemesi ve bir an önce evlenip kurtulma isteğinden kaynaklanmaktadır. Bu huzursuzluğun kaynağı ailede ya üvey anne-baba ya da dışarıdan aileye katılmış gelin olabilmektedir. Bunlar dışında bazı toplumların yüklediği psikolojik nedenler mevcuttur. Örneğin kızın yaşı büyüktür ve evde kalma korkusuyla karşısına çıkan ilk adayla kaçmaktadır. Bugün, kız kaçırma, kırsal kesim ailelerinde yaygın gelenekler arasındadır. Fakat kent merkezinin kırsal kökenli bölgelerinde de kız kaçırmaya rastlanmaktadır. Van ilimizde sık olmasa da kız kaçırarak evlenmelerin olduğu görülmektedir. Bu erkek için bir yiğitlik ve bir aşk ifadesi olabilmektedir. Toplum tarafından da bunun özel bir anlamı mevcuttur. “Kız kaçırma, ister tek tarafın, (aile), isterse iki tarafın da rızası bulunsun ya da bulunmasın, evlenme ve dolayısı ile bir yuva kurmak amacıyla meydana gelen bir toplumsal olaydır. Evlenme çağında bulunan bir kız ve erkeğin iki taraflı olarak aile ya da ailelerine danışmadan yuva kurmasıdır. Kızı evinden dünür gönderip istemeden zorla ya da çeşitli hîle yollarına başvurarak, kandırarak götürmektir. Ama tek yol bu değildir.”
Toplumsal düzeni sarsan her olay dikkat çekicidir. Kız kaçırma da düzene karşı gelme, var olan kuralları sarsma açısından dikkat çekici bir olaydır. Önemsenmesinin temelinde de toplumsal kuralların çiğnenmesi yatmaktadır. Kız ailesi için, aileden birinin bir anda, habersizce kaybolması üzücü bir durumdur. Bazı yörelerde gençlerin özellikle kız kaçırmaya teşvik edildiği ve hatta kız kaçıranlara cesur ve yiğit gözüyle bakıldığı da görülür. Her ne olursa olsun, günümüzde kız kaçırma olaylarının yaşanmasının önüne geçmek ve bu durumu ortadan kaldırmak oldukça zordur; ancak asgari seviyeye çekmek önemli bir gelişme sayılabilir. Birbirini tanıyan iki kişinin bir yuva kurma adına toplumsal kuralları çiğnemeleri her şeyden önce sosyal bir olgudur. Bu sosyal olgunun özellikle hayatımızın her anına bile yansımış olması konunun kültür hayatındaki önemini göstermesi bakımından önemlidir. Burada, kültür dairesi içinde değerlendirdiğimiz, aile kurma adına seven iki gencin evlilik yolunda kaçmayı tercih etmeleri, kültürel varlığımıza zenginlik katarken, bazı kaçırma/kaçışma olaylarının mutlulukla sonuçlanması da zenginliğin farklı bir yönünü ortaya çıkarmaktadır. Aile kurumunun temel fonksiyonlarından birinin de cinsel davranışları düzenlemek olduğunu ve ailenin oluşabilmesi için de toplum tarafından meşru kabul edilen bir evlenme yöntemi ile evliliği gerçekleştirmesi tarihi ve sosyolojik bir gerçek olarak bugün de geçerlidir.























Yorum Yazın