--°Van
DOLAR50,43
EURO55,47
GRAM6.244
ÇEYREK10.311
Adil Harmancı

Adil Harmancı

Mail: adilharmanci30@gmail.com

Kürtlerin Kürt sorunu: En büyük parçalanma kendi içinde mi?

Oranın buranın Kürt sorunu var diyoruz. Türkiye'nin Kürt sorunu, İran'ın Kürt sorunu, Irak'ın Kürt sorunu, Suriye'nin Kürt sorunu…

Peki, hiç düşündük mü: Kürtlerin de bir Kürt sorunu var. Üstelik bu sorunun en görünür olduğu yerlerden biri, adını Kürdistan olarak tanımladığımız coğrafyanın bugün özerk bir yönetime sahip olan bölgesi.

Nedir bu sorun?

Lehçe…

Kurmanci, Sorani, Gorani ve diğer dilsel farklılıklar. Bir halkın tarihsel, kültürel ve coğrafi çeşitliliğinin doğal parçaları olan bu farklılıklar, ne yazık ki zaman zaman toplumsal zenginlik olmaktan çıkıp siyasal ayrışmanın gerekçesine dönüşüyor.

Bir kesim kendi lehçesini merkeze alıyor, onun etrafında kültürel ve siyasal bir alan oluşturuyor. Diğeri kendi lehçesini esas kabul ediyor. Herkes kendi dilsel dünyasında bir düzen kurmaya çalışıyor. Sanki aynı halkın mensupları değilmiş gibi birbirlerine mesafeleniyorlar.

Siyaset de bu ayrışmadan bağımsız değil. Kurulan partiler, oluşturulan siyasal çevreler, yayın organları ve kültürel kurumlar çoğu zaman bu farklılıkların etrafında şekilleniyor.

Elbette mesele yalnızca lehçe değil. Kürdistan Bölgesi'ndeki siyasal yapı, tarihsel olarak farklı parti gelenekleri, aşiret ilişkileri, bölgesel çıkarlar ve iktidar mücadeleleri üzerinden de biçimlendi. KDP ile KYB arasındaki rekabet bunun en belirgin örneklerinden biri.

Ancak bütün bu ayrışmaların ortak bir sorunu var: Kürtlerin ortak bir toplumsal ve siyasal zemin oluşturmakta zorlanması.

Bir halkın farklı lehçeler konuşması sorun değildir. Sorun, bu farklılıkların birbirini dışlamanın aracına dönüştürülmesidir. Bir lehçenin diğerinden üstün görülmesi, bir dilsel kimliğin siyasal aidiyet ölçüsüne çevrilmesi, ortaklaşmanın önüne duvar örülmesidir.

Dahası, bu durum yalnızca Kürdistan Bölgesi'yle sınırlı değil. Kürtlerin yaşadığı dört parçanın her birinde farklı biçimlerde karşımıza çıkıyor. Her parçada başka bir siyasal gelenek, başka bir örgütlenme biçimi, başka bir öncelik ve başka bir gelecek tasavvuru var.

Bütün bunlar elbette tarihsel koşullardan bağımsız değerlendirilemez. Sınırlar, devlet politikaları, asimilasyon, baskı ve farklı ülkelerin siyasal sistemleri Kürt toplumunun parçalı yapısında önemli rol oynadı. Fakat dış koşulları sıralamak, içerideki sorunları görmezden gelmemizin gerekçesi olamaz.

Çünkü bir halkın birliğini yalnızca dışarıdan gelen baskılar bozamaz. Bazen kendi içindeki iktidar mücadeleleri, dar siyasal hesaplar ve kimlik üzerinden kurulan üstünlük ilişkileri de ortak geleceği zayıflatır.

Asıl çelişki burada başlıyor.

Kürtler bir yandan ulusal birlikten, ortak mücadeleden ve ortak gelecekten söz ediyor; diğer yandan kendi aralarındaki farklılıkları aşacak toplumsal ve siyasal mekanizmaları yeterince geliştiremiyor.

Oysa ortaklık, herkesin aynı lehçeyi konuşması, aynı partiyi desteklemesi ya da aynı siyasal düşünceyi benimsemesi değildir. Ortaklık, farklılıkları ortadan kaldırmadan birlikte yaşayabilme ve birlikte karar verebilme becerisidir.

Kurmanci konuşan bir Kürt, Sorani konuşan bir Kürtü kendisine yabancı görmemeli. Sorani konuşan da Kurmanci konuşanı kendi kültürel dünyasının dışında değerlendirmemeli. Birinin kültürel varlığı diğerinin eksilmesi anlamına gelmemeli.

Bunun yolu da tek bir lehçeyi bütün Kürtlerin ortak dili ilan etmekten geçmiyor. Çok dilli bir eğitim, karşılıklı dil öğrenimi, ortak kültürel üretim ve bütün lehçelerin eşit biçimde desteklenmesi gerekiyor. Siyasetin de bu çeşitliliği ayrışma gerekçesi değil, ortak yaşamın zemini olarak kabul etmesi gerekiyor.

Belki de Kürtlerin bugün kendilerine sorması gereken en önemli soru şu:

Başkalarının bizi bölmesinden şikâyet ederken, kendi içimizdeki bölünmeleri yeniden üreten ilişkileri ne kadar sorguluyoruz?

Bir halkın geleceği yalnızca ne kadar güçlü bir ulusal kimlik taşıdığıyla değil, bu kimliğin altında ne kadar demokratik, eşitlikçi ve kapsayıcı bir ortak yaşam kurabildiğiyle de ilgilidir.

Kürtlerin başka devletlerle yaşadığı sorunlar elbette önemli. Ancak kendi içlerindeki sorunları konuşmaktan kaçınmaları, bu sorunları ortadan kaldırmıyor.

Belki de artık şu gerçeği kabul etmek gerekiyor: Kürtlerin yalnızca bir ulusal birlik sorunları yok; aynı zamanda birbirlerini tanıma, anlama, kabul etme ve ortaklaşma sorunları var.

Ve bu sorun, en az dışarıdan dayatılan sorunlar kadar ciddiye alınmayı hak ediyor.

Yorum Yazın

Ana Sayfa
Web TV
Foto Galeri
Yazarlar