
Kazandığının vergisini ver, harcadığının vergisini ver; geriye kalanla da geçinmeye çalış!
Bir ülkede vatandaş çalışır, üretir, kazanır. Devlet de bu üretimden vergi alır. Bu, devlet olmanın doğal gereğidir. Çünkü yollar, okullar, hastaneler, güvenlik ve kamu hizmetleri vergilerle finanse edilir.
Ancak bir noktadan sonra insanın aklına şu soru takılıyor:
Devlet vatandaşına hizmet etmek için mi vergi topluyor, yoksa vatandaş devletin vergi gelirlerini artırmak için mi çalışıyor?
Vergi Uzmanı Ozan Bingöl'ün paylaştığı rakamlar, Türkiye'deki vergi yükünün boyutunu çarpıcı biçimde ortaya koyuyor:
- 100 liralık sigaranın 85 lirası,
- 1.300 liralık rakının 840 lirası,
- 230 bin liralık telefonun 117 bin lirası,
- 520 bin liralık motosikletin 204 bin lirası,
- 6 milyon liralık otomobilin 4,3 milyon lirası vergi.
Bu hesaplamalar, söz konusu ürünler için paylaşılan fiyat ve vergi örnekleridir. Ürün ve vergi oranları değiştikçe rakamlar da değişebilir. Ancak ortaya çıkan tablo oldukça düşündürücüdür.
Altı milyon liralık bir otomobilin 4,3 milyon lirasının vergi olması, insanı ister istemez şu düşünceye götürüyor:
Sen otomobil almak için çalışıyorsun, birikim yapıyorsun, yıllarca tasarruf ediyorsun; sonunda ödediğin paranın büyük bölümü devlete gidiyor.
Bir telefon alıyorsun, neredeyse yarısına yakınını vergi olarak ödüyorsun.
Bir ürün satın almıyorsun yalnızca; aynı zamanda kamu bütçesine ciddi bir katkı yapıyorsun.
İşte vatandaşın itirazı tam da burada başlıyor.
Vergiye değil, verginin adaletsiz dağılımına!
VERGİDE ADALET: HERKESTEN ALMAK DEĞİL, GÜCÜ OLANA GÖRE ALMAK
Türkiye'nin vergi sistemindeki temel tartışmalardan biri, dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içerisindeki yüksek payıdır.
OECD'nin yayımladığı 2025 Türkiye değerlendirmesindeki 2023 verilerine göre, mal ve hizmetler üzerinden alınan vergilerin toplam vergi gelirlerindeki payı Türkiye'de yüzde 45,6 iken OECD ortalaması yüzde 31,2'dir.
Daha çarpıcı olan ise kişisel gelir vergisindeki tablodur: Türkiye'de bu verginin toplam içindeki payı yüzde 11,3, OECD ortalamasında ise yüzde 23,7'dir.
Bu rakamlar bize önemli bir gerçeği gösteriyor:
Türkiye'de vergi sisteminin ağırlık merkezi, kazançtan ve kişisel gelirden ziyade tüketim üzerinden alınan vergilerdir.
Dolaylı vergilerin en önemli özelliği, kişinin gelir düzeyine göre değişmemesidir.
Asgari ücretli de aynı ürünü alırken KDV öder, yüksek gelirli vatandaş da.
Ancak asgari ücretli kazandığının neredeyse tamamını temel ihtiyaçlarına harcamak zorundayken, yüksek gelirli bir kişi gelirinin önemli bir bölümünü tasarruf edebilir veya yatırıma yönlendirebilir.
Dolayısıyla aynı tüketim vergisi, düşük gelirli vatandaşın bütçesinde çok daha ağır bir yük oluşturur.
İşte vergi adaletsizliği dediğimiz mesele budur.
Adalet, herkesten aynı parayı almak değil; herkesin ödeme gücünü dikkate almaktır.
VATANDAŞ DAHA MAAŞINI ALMADAN VERGİ BORÇLUSU!
Bir de işin ücretli çalışanlar boyutu var.
İnsan daha maaşını almadan brüt ücretinden gelir vergisi, damga vergisi ve sosyal güvenlik kesintileriyle karşılaşıyor.
Burada sosyal güvenlik primleriyle vergileri birbirinden ayırmak gerekiyor. Ancak çalışan açısından sonuç değişmiyor: Brüt ücret ile eline geçen net ücret arasında önemli bir fark oluşuyor.
Sonra vatandaş net maaşıyla markete gidiyor, KDV ödüyor.
Aracına yakıt alıyor, ÖTV ve KDV ödüyor.
Telefon alıyor, çeşitli vergi kalemleriyle karşılaşıyor.
Otomobil alıyor, ÖTV, KDV ve sonrasında MTV ödüyor.
Kısacası vatandaş, kazandığı paranın bir bölümünü maaşından kesinti olarak, harcadığı paranın bir bölümünü de tüketim vergisi olarak devlete aktarıyor.
Peki geriye ne kalıyor?
Kira, elektrik, su, doğal gaz, mutfak masrafı, çocukların eğitimi, ulaşım ve sağlık giderleri...
Sonra da vatandaşın tasarruf yapması, yatırım yapması, ev ve otomobil sahibi olması bekleniyor.
İnsan sormadan edemiyor:
Vatandaş ne zaman kendisi için çalışacak?
BÜYÜK SERMAYE, KÜÇÜK ESNAF VE VERGİ ADALETİ
Vergi adaleti yalnızca toplanan paranın miktarıyla ölçülmez. Önemli olan, bu yükün kimlerin omuzlarına nasıl dağıtıldığıdır.
Küçük esnafın vergi yükümlülükleri, kira ve işletme giderleri altında ezildiği bir ortamda büyük sermayenin yararlandığı vergi istisnaları, teşvikler ve muafiyetlerin de aynı titizlikle sorgulanması gerekir.
Elbette her teşvik yanlış değildir. Üretimi, istihdamı ve yatırımı destekleyen vergi düzenlemeleri ekonomik açıdan gerekli olabilir.
Ancak asıl mesele şudur:
Bir esnafın küçük bir vergi borcu bütün yaptırımlarıyla takip edilirken, büyük işletmelere sağlanan vergi kolaylıkları hangi ölçütlere göre belirlenmektedir?
Kim ne kadar vergi ödüyor?
Kim hangi istisnadan yararlanıyor?
Hangi teşvik gerçekten üretime ve istihdama dönüşüyor?
Kamu kaynakları kimlere, hangi gerekçelerle aktarılıyor?
Bunların tamamı kamuoyunun bilmesi gereken konulardır.
Çünkü vergi adaletinin olmadığı yerde vatandaşın devlete duyduğu güven de zedelenir.
DEVLETİN KASASI DOLARKEN VATANDAŞIN CEBİ NEDEN BOŞALIYOR?
Burada önemli bir ayrımı yapmak gerekiyor.
Devletin vergi toplaması yanlış değildir. Vergi, toplumsal hayatın ve kamu hizmetlerinin finansmanının temel araçlarından biridir.
Asıl sorun, toplanan vergilerin nasıl harcandığı ve vatandaşın ödediği verginin karşılığında ne kadar kaliteli kamu hizmeti alabildiğidir.
Vatandaş vergi ödüyor ama nitelikli sağlık hizmetine ulaşmakta zorlanıyorsa...
Vergi ödüyor ama çocuğuna eşit eğitim imkânı sağlayamıyorsa...
Vergi ödüyor ama barınma sorunu her geçen gün ağırlaşıyorsa...
Vergi ödüyor ama emekliliğinde insanca yaşayabileceği bir gelire sahip olamıyorsa...
Doğal olarak ödediği verginin hesabını sormaya başlar.
Bu, devlet düşmanlığı değildir.
Tam tersine, demokratik vatandaşlık bilincinin gereğidir.
Çünkü vergi veren vatandaş, ödediği paranın nereye harcandığını sorma hakkına sahiptir.
Vergi toplamak devletin hakkıysa, hesabını vermek de devletin sorumluluğudur.
SON SÖZ: VATANDAŞ DEVLETİN ORTAĞI DEĞİL, ASIL SAHİBİDİR!
Bir ülkede vatandaşın emeği, devletin vergi gelirlerine kaynak oluşturur.
Ancak devletin varlık nedeni, vatandaşın emeğini tüketmek değil, o emeğin karşılığında daha güvenli, daha adil ve daha yaşanabilir bir toplum oluşturmaktır.
Vatandaşın cebinden alınan her kuruşun karşılığında kamu yararı aranmalıdır.
Vergi yükü adil dağıtılmalı, büyük sermayeye sağlanan ayrıcalıklar şeffaf biçimde denetlenmeli, kayıt dışı ekonomiyle mücadele edilmeli ve kamu harcamalarının hesabı verilmelidir.
Çünkü vatandaş yalnızca vergi ödeyen bir tüketici değildir.
O, bu ülkenin üreticisi, çalışanı, emeklisi, çiftçisi, esnafı ve gerçek sahibidir.
Devletin bütçesi vatandaşın cebinden, vatandaşın refahı ise adaletli yönetimden beslenmelidir.
Bir ülkede vatandaşın kazandığı para sürekli eriyor, tükettiği her ürünün fiyatında ağır vergi yükü taşıyor ve buna rağmen ödediği verginin karşılığını göremiyorsa, ortada ciddi bir mali adalet sorunu var demektir.
Artık şu soruyu sormanın zamanı gelmedi mi?
Biz mi devleti yaşatmak için çalışıyoruz, yoksa devlet mi vatandaşını yaşatmak için var?
Unutmayalım:
Devlet güçlü olacak diye vatandaş yoksullaşmak zorunda değildir.
Hazine dolacak diye halkın sofrası küçülmemelidir.
Vergi, vatandaşın sırtına yüklenen bir ceza değil, toplumsal refahı birlikte büyütmenin aracıdır.
Ve son söz:
Devlet vatandaşının kazancına ortak olmak istiyorsa, önce vatandaşının refahına ortak olmalıdır.
Çünkü vergi adaletinin olmadığı yerde yalnızca cepler boşalmaz; devlete duyulan güven de tükenir.























Yorum Yazın