Dört ayrı kaynak üzerinden vanmed.net analizi...
VANMED HABER MERKEZİ - KDP (Kürdistan Demokrat Partisi) ile KYB (Kürdistan Yurtseverler Birliği) arasındaki hükümet kurma krizinin temelinde bakanlıkların paylaşımından çok, Kürdistan Bölgesi'nin nasıl yönetileceği ve siyasi iktidarın kim tarafından, hangi ölçüde paylaşılacağı sorunu bulunuyor.
10 Kasım 2026 itibarıyla yaşanan krizi anlamak için beş temel başlığa bakmak gerekiyor.
1. Eşit ortaklık mı, seçim sonuçlarına göre yönetim mi?
20 Ekim 2024'te yapılan Kürdistan Bölgesi seçimlerinde:
- KDP: 39 milletvekili
- KYB: 23 milletvekili
- Yeni Nesil: 15 milletvekili
KDP, seçimlerde daha fazla oy ve sandalye kazandığı gerekçesiyle hükümette ağırlıklı söz sahibi olmak istiyor.
KYB ise seçim sonuçlarının geçmişte oluşturulan siyasi ortaklığı ortadan kaldırmayacağını savunuyor. Hükümette yalnızca sandalye sayısına göre değil, gerçek karar mekanizmalarında da eşit veya güçlü ortaklık talep ediyor.
2. Bakanlıklar değil, gerçek iktidar tartışması
Anlaşmazlığın önemli boyutlarından biri bakanlıkların paylaşımı.
KDP, KYB'ye önemli sayıda bakanlık vermeyi kabul edebileceğini belirtirken KYB, kendi bakanlarının yalnızca isim olarak görev yapmasını istemiyor.
Özellikle şu alanlarda yetki paylaşımı tartışılıyor:
- İçişleri ve güvenlik.
- Peşmerge güçlerinin yönetimi.
- Maliye ve ekonomik kaynaklar.
- İdari atamalar.
- Bölgesel yönetimin karar mekanizmaları.
Dolayısıyla mesele kaç bakanlık alınacağından çok, alınan bakanlıkların ne kadar bağımsız karar verebileceği.
3. Erbil-Süleymaniye arasındaki fiilî yönetim farklılığı
Krizin en önemli tarihsel boyutlarından biri de iki partinin kendi bölgelerinde oluşturduğu siyasi ve idari hâkimiyet.
- KDP, Erbil ve Duhok'ta güçlü.
- KYB, Süleymaniye ve Halepçe'de güçlü.
Her iki partinin de kendisine bağlı siyasi, idari ve güvenlik mekanizmaları bulunuyor.
2006 yılında imzalanan stratejik anlaşmayla bu iki ayrı güç merkezinin ortak bir bölgesel yönetim altında birleştirilmesi hedeflenmişti.
Ancak bu ortaklık giderek işlevsizleşti. Chatham House'un 28 Ekim 2026 tarihli analizine göre bugünkü krizin temelinde de 2006 anlaşmasıyla oluşturulan ortak yönetim anlayışının çökmesi bulunuyor.
4. Irak Cumhurbaşkanlığı ve Bağdat'la ilişkiler
Bir diğer önemli anlaşmazlık Irak Cumhurbaşkanlığı makamı.
2005'ten bu yana Irak Cumhurbaşkanlığı makamı fiilen KYB'ye bırakılmıştı.
Ancak KDP, Kürtlerin en büyük siyasi partisi olduğunu belirterek bu makamın otomatik biçimde KYB'ye verilmesine karşı çıkıyor.
Bu durum iki parti arasındaki rekabeti yalnızca Erbil yönetimiyle sınırlı olmaktan çıkarıp Bağdat'taki siyasi dengelere de taşıyor.
5. Kriz neden şimdi daha tehlikeli hale geldi?
Kasım 2026'nın ilk haftasında gerilim yeni bir aşamaya ulaştı.
KYB lideri Bafel Talabani, partisinin hükümetten çekildiğini açıkladı ve KDP'nin tek taraflı yönetim oluşturması durumunda Süleymaniye merkezli paralel yönetim kurabileceklerini söyledi.
Talabani'nin açıklamasının özü şuydu:
KDP Erbil'de ayrı bir başkan ve hükümet oluşturursa KYB de Süleymaniye'de kendi yönetimini oluşturabilir.
KDP ise KYB olmadan hükümet kurmak istemediğini ve diyalog kapısının açık olduğunu belirtiyor. Ancak parlamentoda KYB'nin katılmadığı oturumda başkanlık seçiminin gerçekleştirilmesi krizi daha da derinleştirdi.
Asıl mesele: İktidarın paylaşılması mı, iki ayrı yönetim mi?
Gelişmeleri anlamak için şu ayrımı yapmak gerekiyor:
KDP'nin yaklaşımı: Seçimlerde daha fazla sandalye kazanan parti olarak bölgesel yönetimde daha fazla belirleyici olmak.
KYB'nin yaklaşımı: Geçmişten gelen siyasi ortaklığın korunması, yönetimde eşit veya güçlü temsil ve karar mekanizmalarında gerçek yetki sahibi olmak.
Bu nedenle yaşanan kriz sıradan bir koalisyon pazarlığı değil. Kürdistan Bölgesi'nin gelecekte tek merkezden yönetilen ortak kurumlara mı sahip olacağı, yoksa Erbil ve Süleymaniye merkezli iki ayrı siyasi-idari yapıya mı dönüşeceği tartışmasıdır.
En önemli risk: KDP ile KYB arasındaki siyasi ayrışmanın yeniden kurumsal ve güvenlik alanındaki bölünmeye dönüşmesi. Böyle bir gelişme yalnızca iki partiyi değil, Kürdistan Bölgesi'nin Bağdat karşısındaki siyasi ve ekonomik pazarlık gücünü de etkileyebilir.
Yorum Yazın