Kilim, li dijî mirinê jiyîn

Kilim, li dijî mirinê jiyîn

Çîya Artos

Beriya xwendina pirtûka «Kilim» a nivîskarê kurd Adil Harmancî, min meraq kir ku çima navê Kilim li pirtûkekê hatiye danîn. Ji ber ku berî xwendina pirtûkeke bi navê Kilim, yekem tiştê ku tê bîra min, "Ez meraq dikim gelo ew ravekirina xalîçe çawa ye û nirxa wê çi ye?" Ji ber ku dema ez biçûk bûm, dezgeha xalîçeyek diya min hebû û xalîçeyên xweş çêdikir. Lêbelê, wî ne kir ku ew bifroşin, lê ji bo ku ew di nava oda a malê de bi cih bikin. Ji ber ku ev yek di hişê min de bû, min di destpêkê de ew cûda şîrove kir. Lê her ku min pirtûk dixwend heyecana min zêde bû û min di hefteyekê de xwend. Mijara pirtûkê ne ya ku min difikirî bû. Belê, ew xalîçe ji aliyê diya nivîskar ve hatiye çêkirin. Lê çîroka vê xalîçeyê cuda bû.

Birêz Adil di pirtûka xwe de bi awayekî vekirî behsa jiyana xwe, êş û azarên ku di jiyana xwe de kişandiye û bîranînên xwe dike. Ji ber ku di 18 saliya xwe de ket girtîgehê û di 31 saliya xwe de derket, tenê parçeyek ji vê êşê ye. Piştî ku ji Girtîgeha Colemêrgê sirgûnî Girtîgeha Trabzonê hatiye kirin, di nava hemû tengasiyan de derbas bûye.

Di dema darbeya leşkerî ya 12'ê Îlona 1980'an de li Girtîgeha Trabzonê, girtiyên rastgir û çepgir di heman odê de berhevkirine. Di vê qonaxê de di lêgerîna beşê de şîşa kesekî din di dolaba wî de hatiye dîtin û ji ber wê jî îşkence û hucreya yekkesî ew gihandiye qonaxa mirinê.

Ji ber îşkence, tecrîd û şilbûna zêde ya li Girtîgeha Trabzonê nexweşiya tuberkulozê lê hatiye tespîtkirin û ji ber ku pereyên wî tunebûye ku dermanê ku ji hêla bijîşk ve hatibû nivîsandin bikire, neçar maye ku yekane mîrateya diya xwe ya ser dilovaniya xwe çûyî, "Kilîm", firotiye gardiyanekî. Ji ber ku xizmên wî jî alîkariya wî nekirine. Her çend ew ji ber firotina Kilimê pir aciz bûye jî, ew nikarîbû tiştekî bike. Lêbelê, firotina Kîlîm jiyana wî bi temamî guherandiye. Wî gotina "Ji bo ketîyan dost tune" bi jiyana xwe de hîn bûye. Piştî wê, dema ku jiyan lê serdest bû, wî her tim helwesta ne hewceyî kesî û ne jî ji kesî tiştek xwest wekî prensîbek ji bo bilind sekinandinê hilbijart. Her çend ew zehmetiya jiyaneke wiha dizanibû jî, ew dilsozê vê prensîba bi rûmet ma. Piştî ku ji Girtîgeha Wanê, ku herî dawî lê mabû, hate berdan, ew şandin leşkeriyê û piştî xizmeta leşkerî bêkar ma, ji ber vê yekê ji Waliyê Wanê alîkarî xwestiye. Lêbelê, bersiva Walî "Têkeve û bibe damezrîner (korucu)!" bûye.

Ev yek bû sedem ku ew biryar bide ku bibe rojnamevan. Piştî ku li Rojnameya Gündem kar dît, wî kariyera xwe ya rojnamegeriyê dest pê kir. Lêbelê, ji ber karê xwe yê di rojnameyê de ket nav tengasiyê. Bo nimûne, hevkarên wî yên kar hatin kuştin, û ew û hemû malbata wî (bebek 2.5 mehî, kurekî 2 salî û jina wî) şandin girtîgeha Batmanê, ku ev serdemek tijî êş û azar bû. Lê ew dev jê berneda û êş û azarên gelê Kurd bi qelema xwe anî ziman. Di serdema ku kuştinên nediyar pêk dihatin de, ew bi "Torosên Spî" re ji revandinê filitî. Piştî ku kurê wî ket girtîgehê, ew bi salan li wir mabû, vê carê wekî mêvan çû serdana kurê xwe. Karê wî li rojnameya Gündem ji aliyê provokatoran ve hate bidawîkirin. Di mîtîngekê de ku ew wekî rojnamevan beşdar bû, yek ji guleyan li ser serê wî ket û ev bû bûyerek din a trajîk di jiyana wî de.

Her çend gotina ku dibêje yê ketî dost tune ye rast be jî, ne tiştekî xirab e ku meriv her gav ji heval û hogirên dilsoz (bi rastî, ew pir kêm in) alîkariyê bixwaze. Lêbelê, helwesta jiyana bi rûmet a Birêz Adil, ku wî berê ji ber firotina Kilim girtibû, rê li ber vê yekê girt. Bi rastî, dema min romana "Kilim" xwend, min nivîskar çêtir nas kir. Ez hem xemgîn bûm û hem jî kewgirîn bûm, û dikarim bibêjim ku ez ji hin bûyerên ku min nizanibû û tenê bi wan re hîn bûbûm matmayî mam. Ev yek bi awayekî zelal îspat dike ku her nivîskar, rojnamevan, siyasetmedar û hunermendê Kurd xwedî çîrokeke tijî êş e.

Romana birêz Adil Harmancı ya bi navê "Kilim" berhemeke hêja ye ku divê were xwendin û jê ders were girtin. Ez hêvî dikim ku pirtûka wê ya din, "Deli Fadile", di zûtirîn dem de bixwînim. Em ji wî berhemên din ên hêja hêvî dikin.

Spas û serkeftin, birêz Adil Harmanci.

26ê Nîsana 2025 an