İşitme engellilerin hukuki sorunları rapor haline getirildi

Vanmed (Van) - Merkezi İstanbul olan İşitme Engelliler ve Aileleri Derneği (İED) ile Van İşitme Engelliler ve Aileleri Derneği (VİED) avukatları Zeynep Çakır ile Sinan Taşdemir tarafından, “İşitme Engelli ve Sağır Bireylere Yönelik Hukuki İzleme ve Tespit Raporu” başlığı altında engellilerin adliyede, kollukta ve noterlerde yaşadıkları sorunları içeren bir rapor hazırlandı.

İstanbul’da faaliyet yürüten İED Avukatı Zeynep Çakır ile VİED avukatı Sinan Taşdemir, işitme engellilerin hukuki anlamda yaşadığı sorunlarla ilgili olarak araştırma yaptı.

Avukatlar, sahadaki tespitler ve engellilerle yapılan görüşmeler ışığında “İşitme Engelli ve Sağır Bireylere Yönelik Hukuki İzleme ve Tespit Raporu” adı altında bir rapor hazırladı.

ADALİYEDE YAŞANAN SORUNLAR

Raporda, engellilerin adliyede yaşadığı sorunlar şöyle sıralandı:

1. İlgili kanunlarda işaret dili tercümanı konusunda boşluklar mevcuttur, yeni düzenlemelerle boşlukların tamamlanması gerekmektedir.

2. Yapılan bir araştırmaya göre, işitme, konuşma engelli ve sağır bireyler, adalet saraylarında işaret dili tercümanı imkânı bulunmadığını bildikleri için adliyeye gitmediklerini belirtmektedir. Savcılığa gittiklerinde tercüman istediklerini ancak müracaat masasındaki polis memurlarının işaret dili bilmedikleri için kendilerinin tercüman taleplerini anlaşılamadığından yerine getirilememesinden yakınmaktadırlar.

3. İşitme, konuşma engelli ve sağır bireyler herhangi bir suç ile karşı karşıya kaldıklarında savcılığa şikâyette bulunmakta zorluk çekmektedirler. Şikâyetin/ihbarın önce tercüman tarafından işaret dili ile alınması sonra da bir zabıt kâtibine yazdırılması gerekmektedir.

4. Adalet Sarayları ziyaret edildiğinde bu kurumların tercüman yerine personellerine işaret dili eğitimi verdiklerini belirtmektedirler. Ancak bu eğitimler temel seviyede olup tercümanlık yapılabilecek seviyede değildir.  

5. Adliyeler her sene bilirkişi işaret dili tercüman alımı yapmaktadır. Sosyal hizmetlerde görevli işaret dili tercümanları mahkeme huzurunda çeviri yaparken Adalet Bakanlığı tercüman listesinde olmadıkları için hâkim tarafından yeminli tercüman olarak sayılmamaktadır. Adliyelerde İşaret Dili Tercümanı alımının yapılması gerekmektedir.

6. Milli Eğitim Bakanlığı'nın ‘Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Türk İşaret Dili Tercümanlık’ sınavından başarılı olmuş olanların bilirkişiliğe kabul edilmesi gerekmektedir.

7. Cihaz kullanan işitme engellilerin adalet saraylarında bankodaki görevlileri daha iyi anlayabilmelerini sağlayacak İD (İndüksiyon döngü) sistemleri bulunmamaktadır.   

8. Adliyelerde duruşmaların yapıldığı salonlarda hâkim kürsüsünde, tanık kürsüsünde ve avukat masalarında mikrofonlar mevcut olmasına rağmen çoğu hâkim tarafından kullanılmamaktadır. Bu nedenle mikrofonların, hâkimlerin takdirlerine bırakılmadan kullanılması gerekmektedir.”

KOLLUKTA YAŞANAN SORUNLAR

İşitme engellilerin kollukta da farklı sorunlar yaşadığı belirtilen raporda, şu örnekler verildi:

“1. Kolluk personellerinin çoğu, işitme ve konuşma engelli vatandaşların, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına bağlı İl Müdürlüğünden ücretsiz İşaret Dili Tercümanı talep edebileceğini bilmemektedir. Şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören vb. işitme ve konuşma engelli birey için hem müdafi hem de tercüman çağrılması gerektiğine yönelik verilecek farkındalık eğitimlerinin arttırılması gerekmektedir.

2. Mesai saatleri dışında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı İl Müdürlüğünden tercüman talep edilememektedir. Barolardan 7/24 saat müdafi talep edilebileceği gibi tercüman da talep edilebilmesi gerekmektedir. Gerekirse CMK sistemine entegre edilebilecek bir Nöbetçi Türk İşaret Dili tercümanı ile bu sistemin oluşturulması mümkündür.  

3. Mağdur, şüpheli, tanık vb. işitme ve konuşma engelli bireye adliye ve kolluk kuvvetlerinde kendisine tercümanlık eden işaret dili tercümanı yetersiz olabilmektedir. Bunun sebebi ise işaret dili tercümanlarının aldığı eğitimlerin yetersiz olması ve ilgili kurumlar tarafından denetlenmemesidir.   

4. Kolluk kuvvetlerinde; susma hakkı, yakınlarına haber verme hakkı, avukat talep etme hakkı gibi hakları içeren şüpheli ve sanık hakları formu erişilebilir formatta değildir. Bu formun işaret dili çevirisi yapılmamaktadır. Kolluk Merkezlerinde engelli kişilerin izleyerek haklarını öğrenebilecekleri video çevirileri mevcut olmalıdır.  

5. Karakoldan sosyal hizmetler aracılığı ile tercüman talebi geldiğinde tercümanın ilgili karakola gidebilmesi için sosyal hizmetlerden araç sağlanamamaktadır. Karakol da tercümanın ulaşımı için araç göndermemektedir.”

NOTERLERDE YAŞANAN SORUNLAR

Raporda, engellilerin yaşadığı bir diğer hukuki sorunun da noterlerle ilgili olduğu belirtildi.

Noterlerde yaşanan sorunlar ise, şöyle sıralandı:

“1. Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğünden ücretsiz işaret dili tercümanı talep edilebileceğini bilmeyen adliye personelleri mevcuttur. Bu da işitme ve konuşma engelli vatandaşın şikâyetinden vazgeçmesine ya da gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ciddi hak kayıplarına yol açmaktadır. Bu hususta görev alan tercümanlara söz konusu hak kaybı yaratabilecek işlemlerde yükümlülükler getirecek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.”

2. Yine bazı noterler işitme engelli bireye hizmet vermek istemeyerek ayrımcılık yapmaktadır. Bazı noterler sosyal hizmetlerin resmi tercümanını kabul etmemektedir.

RAPOR İLGİLİ KURUMLARA GÖNDERİLDİ

Avukatlar tarafından hazırlanan rapor ilgili kurumlara gönderildi.

Raporun sonuç bölümünde ise, kurumların dikkatine sunulan şu ifadeler yer aldı:

“Rapor, adalete erişimde zorluklara maruz kalan işitme engelli bireylerin yaşadıklarının sadece bir kısmını ortaya koymaktadır. Raporda bahsedilen ya da bahse konu edilmeyen sorunların çözümü, engelli bireylerin hak kaybına uğramasının önüne geçilmesi ve hak arayışında olan engelli bireylerin karşılaştıkları haksızlıkların ortadan kaldırılması adına elzemdir. Raporun muhatap edindiği kurumların bu çözümleri yerine getirmesi temennisi ile faydalı olmasını diliyoruz.”

Özel Haber: Adil Harmancı