Guhertinên nû li Rojhilata Navîn û rewşa nû ya Kurdan
Çiya Artos
Sal derbas bûn ji dema ku PKK û Partiya Dem "Kurdistana Serbixwe û Yekgirtî", ku tenê di hişê wan de hebû, avêtin nav çopê.
100 sal in, hin Kurdên kirêgir, ku li ser navê dewleta Tirk argumanan dikin û derbarê Kurdan de agahî û îtîraf didin, zirareke mezin dane doza Kurd. Ji sala 2000an vir ve, partiya PKK ya Öcalan, ku bi berdewamî xizmeta dewletê kiriye, û HADEP, DEM û Hüdapar ên legal tevlî vê koroyê bûne, û îro xeleka xiyanetê li Bakurê Kurdistanê fireh dibe.
Îro, piştî 100 salan, derfetên nû yên ku ji bo Kurdan li Rojhilata Navîn vedibin, ji bo kesên ku bandorên wan li ser Kurdên Bakur fam dikin û ji bo kesên ku ji hêla PKKê ve hatine perwerdekirin û bêxeber in, nakokiyek û bêçarebûnek girîng diafirînin. Ev kom, ku ji hêla Öcalan ve dîl hatiye girtin, ji bo çalakiyê cîh tune û bandorek girîng li ser civaka Kurd didomîne. Digel hemû neyînî û xiyanetê, mixabin ev koma nebaş ku hê jî beşa herî dînamîk di destê xwe de ye, ji aliyê Ocalan û Partiya DEM’ê ve bê dudilî tê îfadekirin, ku di encama peymanên veşartî û eşkere yên bi dewletê re kirine, statuya hemwelatiya takekesî û wekhev ji “Kurdistana Serbixwe û Yekgirtû” kêm kirine.
Bi salan e ku ew her tiştî dikin da ku Kurdan bi teoriyên bêwate yên wekî «civaka demokratîk sosyalîzm, konfederalîzma demokratîk, welatekî hevpar, biratiya gelan û hemwelatîbûna wekhev» tevlihev bikin û wan ji têkoşîna rastîn a avakirina dewletek neteweyî dûr bixin. Gelê Kurd çiqas dikare van teoriyên bêwate red bike? Tekane bersiv di pêşxistina neteweperweriya Kurdî û derketina alternatîfek bihêz de ye.
Siyaseta hilweşandina PKK-ê û xebata Öcalan bi eşkereyî bi dewletê re berdewam dike hîn jî nav hinek Kurdad re populîste. Ev ji ber ku tevgera serxwebûna Kurd a marjînalîzekirî ji 40 salan zêdetir e ku PKK û Öcalan rexne dikin. Ev rexne sûdê didin PKK-ê, ne zirarê didinê. Ji ber ku rexneyên li ser PKK û Öcalan ne objektîf, felsefî an sosyolojîk in, lê belê piranî heqaret in. Ev rexne baweriyê nadin gelê Kurd. Bi gotineke din, ew ne guncaw in ji bo meylên nû yên cîhana guherbar an jî ji bo avahiya civakî ya Kurdan. Di salên 1980an de, li Bakurê Kurdistanê zêdetirî 10 rêxistin û partiyên Kurdî hebûn. Ji hingê ve ev rêxistin bûne du an sê fraksiyon. Piraniya van rêxistinan êdî doktrînên xwe yên kevin naparêzin, lê ramanên ku ew derdixin holê nêzîkî 40î ne. Nebûna yekîtîya wan û derketina holê ya dengekî yekane rê li ber derketina holê ya rêxistinek alternatîf digire.
Partiya AK a Îslamîst-muhafezekar û Partiya Tevgera Neteweperest (MHP) a nijadperest-faşîst, ku bi salan e li Tirkiyeyê desthilatdar in, gelê Tirkiyê bi propagandaya derewîn û polîtîkayên manîpulasyonê xapandine, wan mehkûmî birçîbûnê kirine û bi hestên dijî-Kurd gelê xwe tirsandine.
Dewleta Tirk a kolonyalîst hewl dide ku ne tenê li Bakurê Kurdistanê, lê li seranserê hemû beşên Kurdistanê dijminatiya li dijî Kurdan zindî bihêle. Armanca wan ew e ku Kurd li tu deverek cîhanê nebin xwedî statu. Ew hewl didin ku van polîtîkayan bi rêya Öcalan û PKKê li ser Kurdan ferz bikin. Ji bo ku destkeftiyên li Rojavayê Kurdistanê ji holê rakin, ew her cûre tawîzan didin Sûriye, Îran, Îsraîl, Rûsya, Amerîka û welatên Ereb. Dema ku bi Îsraîlê re bazirganiyê dikin, ew hewl didin ku bi propagandaya li ser gelê Tirkiyeyê îdia dikin ku "Kurd li Sûriyeyê bi Îsraîlê re di nav hevkariyê de ne û dê Îsraîlek duyemîn ava bikin" û Rojavayê tasfiye bikin. Ew heta Filistîniyan li dijî Îsraîlê bikar tînin, karta Kurdan dilîzin. Ez hêvî dikim ku ev tawîz û dijminatiya li dijî Kurdan di dawiyê de wan ber bi îflasê ve bibe. Lêbelê, ew amade ne ku wisa jî bikin. Îro, tevî "Prensîbên Tirkîbûna Nû" ku Öcalan, mîna Ziya Gökalp, diparêze, ji hêla Partiya Demokratîk (DEM) û gelek Kurdan ve baş tê zanîn, ew bêdeng dimînin. Ji ber ku bi mîlyaran dolar qezenc di xetereyê de ne. Ji bo endamên parlementoyê, şaredaran, serokên partiyan, karker û karsazên Kurd ên li Parlamentoya Tirkiyeyê, serxwebûna Kurdistanê êdî ne girîngiyeke mezin e. Meaş û dahata wan Ji serxwebûna Kurdistanê girîngtir e. Bê guman, dewlet û PKKê ev yek afirandin.
Tirkiye ji bo komên terorîst, talanker û tecawizkar ên îslamîst ên wekî Artêşa Azad a Sûriye (OSO), DAIŞ û El-Nusra-HTŞ, ku dewleta Tirk ji destpêka şerê navxweyî yê Sûriyeyê ve li dijî Kurdan piştgirî kiriye, bûye piştgirê wan. Wekî din, dema ku ji dewleta Îsraîlê re dibêje, "Dev ji piştgiriya Kurdan berde; em ê her tiştî bikin da ku Sûriye ji bo we ewle be," ew hewl dide ku Îsraîlê aram bike û bi tawîzên wekî "Divê HAMAS çekên xwe deyne" dibêje û têkiliyên Îsraîlê bi Kurdan re xera bike. Eger Îsraîl di qonaxeke wisa de bê tacîzkirin, dibe ku çavên xwe ji komkujiya Kurdan re bigire. Dewleta Îsraîlê bi berjewendiyên xwe yên neteweyî re eleqedar e. Ya duyemîn, Îsraîl ji dijminatiya Öcalan û PKKê ya li hember Îsraîlê haydar e. Ew dizane ku YPG jî ji vê dijminatiyê bandor bûye, her çend ti daxuyaniyên dijî-Îsraîlê nedaye jî.
Kîjan dewlet rola Kurdan lîstibe jî, Tirkiye tavilê tawîzan dide wan, hewl dide ku rewşa Kurdan bêîstîqrar bike. Ew hewl dide ku bi zû ji bîrkirina rojên ku Erdogan bi fermî serokê HAMAS Îsmaîl Heniyev pêşwazî dikir, bi Îsraîlê re li hev bike. Ew hewl dide ku bi destûrdayîna serokê Birayên Misilman Mihemed Mursî, ku berê li Misrê piştgirî dida wî, di girtîgehê de bimîne, têkiliyên bi dewleta Misrê re baştir kir. Hikûmeta Tirkiyeyê di derbarê dijminatiya Kurdan de, ne li Rojhilata Navîn û ne jî li cîhanê, polîtîkayên domdar nînin. Hemû polîtîkayên wê tevliheviyek tevlihev in. Di siyaseta Rojhilata Navîn de ne diyar e kî dost e û kî dijmin e. Tirk îdîa dikin ku gelek dostên wan hene. Lê belê, li cîhanê gelek dostên Tirkan tune ye.
HSD hem entegrekirina hêzên xwe yên leşkerî di nav artêşa Sûriyeyê de û hem jî statuyek destûrî li ser bingeha nenavendîbûna berfireh dixwaze, di heman demê de îdia dike ku pirsgirêka Kurd ne tenê di aliyên çandî de, lê di heman demê de di aliyên siyasî de jî divê were çareser kirin. Lêbelê, ev daxwaz niha ji ber zextên Tirkiyeyê û redkirina wan ji hêla Tom Barrack ve ketine xetereyê. Di nav çend hefteyan de, hikûmeta Sûriye û HSD'ê lihevkirina xwe ya beşdarbûna di danûstandinên dualî de li Parîsê, Fransayê ragihandin. Piştî vê serdanê, Wezîrê Derve yê Tirkiyeyê Hakan Fîdan serdana taybet a Şamê, paytexta Sûriyeyê kir. Piştî vê serdanê, li herêma Dêr Hafîr, li rojhilatê Helebê, di navbera aliyan de aloziyên ewlehiyê û pevçûnên leşkerî yên herêmî derketin holê. Tirkiye bû ku ev provokasyon provoke kir ji ber ku nexwest hikûmeta Şa'ara ya Sûriyeyê beşdarî danûstandinên Parîsê bibe.
Piştre, li Hesekê di bin çavdêriya Rêveberiya Xweser a Rojava de, bi beşdariya serokê koma Drûzên Siwêda, HSD û gelek komên din, konferansek siyasî hate lidarxistin. Bi vî awayî, hikûmeta Sûriyeyê ragihand ku ew ê beşdarî civîna Parîsê nebe. Tirkiye di vê provokasyonê de bi ser ket. Ya ku li vir xemgîn e ev e ku Tirkiye dê çawa bi Kurdan re aştiyê pêk bîne. Aştîyek ku Kurdan kole bike, şansê serkeftinê tune. Tirkiye di pozîsyona taktîkî ya rawestanê de ye, ji bo ku ji rewşa dijwar derkeve pêwîstî bi demê heye. Daxuyaniya hikûmeta Tirkiyeyê ya ku dibêje "YPG pêvajoya li Sûriyeyê têk dibe" sextekariyeke bi temamî ye. Ji Sibata 2025an vir ve, di vê qonaxa ku ew jê re dibêjin pêvajoya aştiyê de, wan gavek jî ber bi çareserkirina pirsgirêka Kurd ve neavêtine, li şûna wê hemû sûcdariyê dixin stûyê Kurdên Rojava û eşkere dikin ku ew siyaseteke mezin a derew û xapandinê dimeşînin.
Îro hemû Kurd, bi taybetî yên Bakurê Kurdistanê, bi erkeke dîrokî re rû bi rû ne. Pêwîst e ku ew biryarên baş bidin, bibin yek û bi hevgirtinê tevbigerin. Divê ew li hember polîtîkayên entrîka û manîpulasyonê yên dewleta kolonyalîst a Tirkiyeyê hişyar bin û ji bo berjewendiyên neteweyî yên Kurdistanê biryara rast bidin. Komîsyona parlementoyê ya ku ji hêla dewleta Kurd ve di vê pêvajoyê de hatiye damezrandin, dê tu mafan bi dest nexe. Pêvajoya ku ji meha Sibatê ve ji aliyê Öcalan û Bahçeli ve hatiye destpêkirin, ji aliyê MHP ve wekî "qonaxa gihîştina Tirkîbûnê" tê binavkirin.
Ji bo Kurdan piştgiriya vê pêvajoyê tê wateya devjêberdana serxwebûna xwe ya neteweyî û benê daliqandinê li qirikê xwe bixine. Lîstika ku Mustafa Kemal di salên 1920an de lîst, îro dîsa tê lîstin. Dema ku partî, rêxistin, an kesên Kurd rexne li PKKê dikin, divê ev yek ji bo xwe ne girîng be. Berevajî vê, divê ew li ser girîngiya sereke bisekinin: «çawa yekîtî ava bikin û alternatîfan di rêya serxwebûnê de pêş bixin» bibe. Tenê bi vî awayî ew dikarin di şert û mercên cîhanî û Rojhilata Navîn ên guherbar de xwe li gorî berjewendiyên Kurdan biguncînin.
21ê Tebaxa 2025an
Yorum Yazın