Zekeriya EKİNCİ yazdı: ŞEYLEŞMEK

Önemsemediğimiz şeylere şey deriz.

Gerçi şey sokak diline özgü bir sözcüktür.

Pekiyi, her şey bir şey midir?

Bilindiği üzere şey nesneyle özdeştir.

Sokak dilinden vaz geçip felsefe diline bir geçiş yapalım isterseniz?

İnsan şeyleşebilir mi?

İşte asıl sorun burada.

Felsefede şeyleşme, insanî özelliklerin kaybıdır.

Şeyleşen insanın hayatı, insan yapımı şeylerin özellikleriyle yönetilir. Diğer bir deyişle insanların insanî bir biçimde değil şey dünyasının yasalarına göre davranan nesne benzeri varlıklara dönüşmesidir. Şeyleşen insan, bir metadır artık!

İnsanın şeyleşmesi kavramı Marks ile başlar. Şeyleşme üzerinde tartışmalar Marks’ın das Kapital’in birinci ve üçüncü ciltlerinde hayli yoğunca işlenmiştir. Buradan çıkarılacak anlama bakılacak olursa şeyleşme, modern kapitalist toplumun karakteristiği olan yabancılaşmanın özel bir durumudur.

İsterseniz bu durumu biraz açalım.

Meta platformunun gizemi, kendi içindeki insan emeğinin toplumsal karakterinin onlara, nesnel bir karakter, emeğin ürettiği bir toplumsal doğal nitelik olarak gözükmesi olgusundan ibarettir. Bu durum insanlar arasında ve onların gözünde, şeyler arasındaki ilişkinin fantastik bir biçimi olarak kabul edilen belirli bir toplumsal ilişkidir.

Biraz daha açacak olursak eğer üreticiler için bir bireyin emeğini geride kalanların emeğiyle birleştiren toplumsal ilişkiler, çalışan bireyler arasındaki doğrudan toplumsal ilişkiler olarak değil, gerçekte oldukları gibi, şeyler arasındaki şeysel ilişkiler olarak gözükmektedir. Böylece şeylerin kendi toplumsal eylemleri, üreticiler tarafından yönetilmek yerine onları yöneten nesnelerin eylem formunu almaktadır.

Şeyleşmeyi sadece metaya dayalı olarak düşünmemek gerekir. Kapitalist üretimin esasları olan para, sermaye, kâr vb. alanlar üzerinde de uygulanır.

O halde şeylerin şeyleşmesini önlemek için ne yapmalı?

Bir kere öncelikle şeyleşme kavramının yabancılaşmanın en yüksek formu olduğu bilinmelidir. Şeyleşme sadece bir kavram olarak da algılanmamalıdır. Eleştirel bir yöntemle, çalışmaya yönelik bir değişimle yapısal olarak yıkılmalıdır.

Aksi halde Marks’ın “Altın ve gümüş, doğası gereği para değildir, ama para doğası gereği altın ve gümüştür,” önermesinin doğruluğunu daha çok tartışırız!

Yoksa nesnelerin yönettiği şeylerin şeyleştiği bir dönemde yaşıyoruz da bizim mi haberimiz yok?!...