Sosyolog Osman TURĞUT derledi: Madde Kullanımında Ailenin Sosyal Çevresi ve Kültürel Yatkınlığın Etkisi (SON)

Madde kullanımını etkileyen faktörlerden biri de maddeye erişimin kolay olması, maddenin ucuza temin edilmesi ve bazı ailelerin maddeyi bir geçim kaynağı/aracı olarak görmesidir. Bunun yanı sıra kültürel yatkınlık da yani akrabaların veya komşuların madde ticaretini veya kaçakçılığını yapması da bu sürecin bir diğer yanını oluşturmaktadır.  Van ili, Afganistan’la beraber dünyanın en büyük uyuşturucu üreticisi konumundaki İran’la sınırı bulunmakta, hatta İran’dan Avrupa’ya gönderilen uyuşturucunun büyük bir bölümünün Van üzerinden temin edildiği tahmin edilmektedir. Dolayısıyla Van’da madde kaçakçılığı ve kullanımının yaygın olmasının bir nedeni de Van’ın bu özel coğrafi özelliğinden kaynaklanmaktadır.

“Van demek, aslında İran demek. Çünkü uyuşturucu İran’dan geliyor. Oradan at sırtından Başkale ve Yüksekova’nın köylerine geliyor. (G-9, 50). İran’la sınırının bulunması nedeniyle Van’da ailelerin özellikle de sınır köylerinde oturanların maddeye erişimleri kolay olmaktadır. “Küçüklüğümde görmeseydim hocam bilmezdim. Çünkü okula gidiyordum, tek amacım da okumaktı, çok istiyordum. Mesela eniştem vardı, amcalarım gelirlerdi bize, onlar da beni alıştırdılar. Bir de şu var bizim Başkale’de köylerde bazı düğünlerde veya bayramlarda bir yerde toplanır uyuşturucu kullanırlardı.” (G-14, 32).

Aile üyeleri veya akrabalar arasında kullanıcı, satıcı olması yanında maddeye ulaşılabilirliğin kolay olması da madde kullanımını tetikleyen bir diğer etkendir

Derneğimizin yaptığı çalışmalarda madde kullanım yaşının gittikçe düşmeye başladığını ve her yaş grubundan kullanıcı ve bağımlıların olduğunu belirtmişlerdir. “12-13 yaşından başlayın 70-75 yaşına kadar bunlara bayanlar da genç kızlar da dahildir, kullanıcı var.”  Araştırmada ortaya çıkan ilginç bir nokta da cezai müeyyidesi yüksek olmasına karşın sigara ve madde kaçakçılığı yapanların bu işi bir ticari faaliyet olarak algılamaları ve bunları bir geçim aracı ve kaynağı haline getirmeleridir.

Bu durum hem işsizliğin yüksek olduğu bölgede yasadışı faaliyetlerin yapılmasını hem de madde kullanımını ve bağımlığını da artırmaktadır. “Evlenene kadar uyuşturucunun nasıl bir şey olduğunu bilmiyordum. Kayınpederim bu işi yapıyordu. Biz de gençtik tabi... Gerçi köyde çoğu kişi bu işi yapıyordu. Bir ara yakalandım, 4 yıl cezaevine girdim, o zaman baktım bu iş iş değil, vazgeçtim.”  (G-21, 56). “Komşularımızdan gördük, yoksa nerden bilelim.” (G-18, 24). İfadelerden de anlaşılacağı üzere bölgede madde kaçakçılığının yaygın olmasında kültürel yatkınlığın yani yakın akraba ve komşuların da bu işleri yapmasının önemli bir rolü bulunmaktadır.

Derneğimizin bireysel görüşmeler de  madde bağımlıların  başta sigara ve alkol olmak üzere uçucu ve uyuşturucu maddelerin birçoğunu kullandıklarını ve özellikle uyuşturucuya başlamalarında sigaranın çok önemli bir faktör olduğunu belirtmişlerdir.  “her şey, bir arkadaşımın bana masum olduğunu düşündüğüm bir sigarayı vermesiyle başladı” demesi, genelde madde kullanımı ve bağımlılığında bir ön basamak işlevini gören sigaranın ne kadar önemli bir etken olduğunu göstermektedir. Kullanıcıların bir kısmı uyuşturucu (özellikle de eroin) kullanmaktan veya ticaretini yapmaktan dolayı haklarında adli işlem yapılmış, bir kısmı da bu nedenlerden dolayı birkaç kez cezaevine girmiştir.

Cezaevinden sonra daha münzevi bir hayat yaşamaya başladıklarını belirten kullanıcılar, artık çalışamadıkları veya madde işini yapmadıkları için olsa gerektir maddi açıdan çok zorlandıklarını ve geçinmek için Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı Sosyal ve Ekonomik Destek Biriminden aylık 1140 TL yoksulluk/geçim ücreti aldıklarını belirtmişlerdir.  Madde kullanımının ve bağımlılığın nedenlerinin irdelendiğinde aile yapısı ve aile içi ilişkilerin uyuşturucu kullanımında ve bağımlılığında çok önemli bir etken olduğu, bunun yanında aile içinde ebeveynlerin olumsuz tutum ve davranışlarının özellikle de risk grubunda bulunan çocuk, ergen ve gençler üzerinde olumsuz etkiler bıraktığı görülmüştür