Çîya Artos nivîsî: Dagirkeriya Ukraynayê û serdema nû

Rûsya herêmên ku di salên 1990’î de winda kir, ketina NATO’yê û veguhertina qadên berjewendiyê, ji bo xwe weke êrîşkariyekê dibîne. Çêkirina mûşekan li ser sînorê Rûsyayê ji aliyê Amerîka û dewletên rojavayî ve ne gavek bû ku Rûsya di demeke dirêj de qebûl bike.

Rûsya ev demeke dirêj e Ukrayna tehdît dike. Ji tirsa derketina şerekî mezin, welatên NATOyê endamtiya tam a Ukraynayê di NATOyê de qebûl nekirin. Di rastiyê de, Almanya çek nedan Ukraynayê, heta ku Rûsya êrîş kir. Piştî êrîşê biryara çek û cebilxaneyeke mezin dan.

Mueyîdeyên li dijî bankên rûsî, oligarşîyên rûs û sermayeyên dewlemendên rûs ên li Ewropayê, nekirina gaz û komirê û hwd dê di demeke dirêj de aboriya Rûsyayê felc bike. Tecrîda Rûsyayê ji dinyayê dibe ku dawiya Pûtîn nîşan bide.

Bi rastî, hevrikiya nav-emperyalîst qet nesekinî. Tenê piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê di salên 1990î de, Rûsya neçar ma ku demekê paşde gav bavêje. Piştgiriya Rûsyayê ji rêjîma Esed re û tevlîbûna wê di şerê Sûriyê de ji bo NATOyê bû dijwariyek. Ger şerê Ûkraynayê demeke dirêj bidome û li cîhanê belav bibe, divê gelê Kurd hişar be!

Di Şerên Cîhanê 1 û 2. de qetlîamên mezin li ser Ermenî û Kurdan pêk hatin. Ji ber ku ev rewş ji bo Kolonîstan derfeteke bêhempa dide. Dîsa Seddam di şerê Îran û Iraqê de, ji vî şerî sûd wergirt, Komkujiya Enfalê li dijî Barzanîyan pêk anî. Di rewşeke wiha de divê gelê Kurd hişyar be. Rêveberiya Şahê Îranê û Xumeynî jî di heman demê de komkujiyên mezin ên kurdan kirin.

Bersiva pirsa lawazbûna Rûsyayê di şerê Ukraynayê de û rewşa Sûriyê dê çawa be. Ji roja dewletbûna xwe di 17ê Nîsana 1946an de, Sûriye piştî Rûsyaya Sovyetê dost û hevalbendê Federasyona Rûsyayê ye. Wî di şerê navxweyî yê ku bi salan e li Sûriyê berdewam dike de piştgirî da rejîma Esed. Siyaseta Rûsya û Tirkiyê ya li dijî kurdên Sûriyê zirareke mezin daye kurdan. Li gorî siyaseta Tirkiyê ya dij-kurd, lawazbûna Rûsyayê di şer de tê wateya bidawîbûna rejîma Esed, di hawîrdoreke ku Amerîka û Rûsya bi hev re diçin û tên. Wexta ku rejima Esed têk biçe, di siyaseta Amerîka û Yekîtiya Ewrûpayê ya kurdan de guherîneke mezin çêdibe.

Ji ber ku eger Rûsya lawaz bibe dê Tirkiye pirsgirêkên xwe yên bi NATOyê re deyne aliyekî û zêdetir piştgiriyê bide wan. Di berdêla vê de jî wê ji wan bixwaze ku desteka xwe ya ji bo Kurdan paşde vekişînin. Wê di polîtîkaya bazirganiyê ya li ser Kurdan de rûpeleke nû veke. Lê belê divê li ber çavan bê girtin ku NATO wê çiqasî bi Tirkiyeyê bawer bike.

Hefteya borî pisporê rûsî Kerîm Has: “Li gorî min divê Tirkiye bêalî bimîne. Têkiliyên wê yên girîng bi Ukraynayê re û têkiliyên tevlihev bi Rûsyayê re hene. Têkiliyên dualî enerjî, çandinî, tûrîzm û bazirganiyê vedihewîne. Di heman demê de li Sûriye, Lîbya, Qerebax û herêma Behra Reş di qada herêmê de xebateke hevpar heye. Ji ber vê yekê, ew xwediyê modelek têkiliyek pir zehf e. Li gorî daxuyaniyên ji Tirkiyeyê, dixuye ku Enqere piştgirî daye rêveberiya Kîevê. Dixuye ku wî alîgirê Rojava kiriye. Ji ber vê yekê ez wisa difikirim ku dê aliyê Rûsyayê li hemberî Tirkiyeyê bertekeke cidî nîşan bide û fatûreykê derxîne."

Ev tê wê wateyê ku divê Tirkiye lingên xwe li baş bavêje. Di vir de wateya Kerîm Has ev e, "Eger Tirkiye zirarê bide me, dê gelek herêm bi hev re bidomin, xebat bên rawestandin û piştgirî bidin kurdan." Lê piştgiriya Rûsyayê ya ji bo kurdan bi guman e ji ber ku ji ber rejîma Esed vê yekê nake. Rûsyayê her tim li hemberî kurdan siyaseteke bêexlaq dimeşîne. Dibe ku dema Tirkiye vê yekê hîs bike, bikaribe di siyaseta xwe de guhertinekê pêk bîne.

Pêvajo dê vê nîşanî me bide. Bi kêmanî, dibe ku hin têkiliyên qismî di navbera Tirkiye û Rûsyayê de xirab bibin û hevkariyên berjewendiya Rûsyayê bi Tirkiyê re li Sûriye, Lîbya û Karabaxê xirab bibin. Kurd li vir çiqas berjewendî bi dest bixin, bi polîtîkaya ku dê bi hostayî bidin meşandin ve girêdayî ye. Li vir tiştekî balkêş heye, heger 4/1 ê baldarî û alîkariya Ewropî û DYA’yê ji Ukraynayê re pêşkêşî Kurdan bikira, dikaribû Kurdan destkeftiyên mezin bi dest bixistana. Tenê bi şertekî, ger kurd karibin bibin yek.

28ê Şibatê 2022