Ali BİÇER yazdı: MAYA VE AZTEKLER DE Mİ NEWROZU KUTLUYORLARDI?

Buna evet ya da hayır demek için öncelikle “Ekinoks”, “Kukulkan” ve Newroz’u açıklamak gerekiyor.

Ekinoks: Güneş ışınların ekvatora dik vurduğu zaman, güneş ışınları ekvatora dik vurmasının sonucu aydınlanma çemberinin ekvatorda geçmesi. Böylece geçe ile gündüz eşitleşiyor. Bu duruma öyle sıkça rastlanmıyor yılda sadece iki kez;

21 Mart ve 23 Eylül!

“Kuzey Yarıküre ‘de yaklaşık olarak 21 Mart İlkbahar Ekinoksu- 23 Eylül Sonbahar Ekinoksu ‘dur. Güney Yarıküre ‘de yaklaşık olarak 21 Mart Sonbahar Ekinoksu- 23 Eylül İlkbahar Ekinoksu ‘dur.”

21 Mart başta Kürtler olmak üzere neredeyse bütün Ortadoğu halklar tarafından bayram olarak kutlanıyor. Tarihi çok eskiye dayanıyor. Dinsel kökenli olmadığı düşünülüyor. İki Ekinoks ayni işlevi ve anlamı gördükleri halde her nedense 23 Eylül ile ilgili kutlama ve törenlere rastlanmak imkansız gibi. 21 Mart'ın 23 Eylül'de daha kültürel ve festival nitelikli olmasını ilginç buluyorum. İşlevlerin tamamıyla aynı olmasına rağmen birinin diğerinde daha az dikkat çekmesi araştırmaya değer.

Kukulkan nedir? Kukulkan tüylü olduğuna inanılan bir yılanın adı. Tabi bu sıradan bir yılan değil, dünyayı oluşturan bir tanrı. Mitolojik ve dinsel anlamı olan bir güç, iyi ile kötülüğü temsil eden düalist bir felsefe.

Meksika’nın Yucatan’ daki eyaletinde bulunan antik Maya uygarlığına ait Chichen İtza var.

Bu şehirdeki ünlü Kukulkan Piramidini bir çoğumuz biliyoruz yada en azından resmini görmüşüzdür.

İşte Ekinoks zamanında yani sene de iki kez gece ile gündüzün eşit olduğunda piramidin tepesine vuran güneş ışığı S şeklinde kıvrılarak verdidenler de aşağı inerek en alttaki yılan heykelin başına vurur ve böylece ışıkta dev bir yılan görüntüsü ortaya çıkar, bu yılan Kukulkan yılanıdır. Büyük olasılıkla ışık yılanın başına vurduğunda ve S görkeminde ışık yılan görüntüsü ortaya çıktığında, halklar bayram havasında eğlenmeye başlıyordu.

Newroz ! Asur ve Sümer kitabetlerinde Newroz’ a rastlanılmıyor. En eski kaynak M.Ö 648 Pers kralının Newroz’da hediye aldığına dair bilgilerdir. ilk yazılı terim olarak M.S. 2.Yüzyılda Pers imparatorluğu kayıtlarında geçer. Newroz ‘un bugün bildiğimiz Yılanlı ve Kawalı efsanesi ise Firdevs’in Şehnamesinde rastlarız.

Aztek ve Maya uygarlıklarındaki Kukulkan yılanı ile Kawa efsanesindeki Zuhak ya da Dehak yılanları arasında bağlantı olduğunu söylemek mümkün ve bu her iki efsanede 21 Mart yani ekinoks kaynaklı olmasıda ayrıca ilginç!

Doğada eşitsizlik kanunu olduğu halde ekinoks da kısa bir an da olsa dünyamızada karanlık ve aydınlık eşitleşiyor.

Kaynaklar:

İlkel Mitolojisi /J.Campbell

Doğu Mitolojisi / J.Campbell

Mezopotamya Mitoloji Sözlüğü

Kızılderili Mitolojisi /A.Marrott , C.K

Şahname / Firdevsî