Nureddin Şimşek yazdı: Yoksulluğun günah keçisi...
Nureddin Şimşek yazdı...
Ekonomik Krizden Irkçılığa: Bir Toplumun Kendi Öfkesini Yanlış Adrese Yöneltmesi
Ekmek küçüldükçe düşman büyütülüyorsa, orada yalnızca ekonomik kriz değil, ciddi bir toplumsal ve siyasal kriz de yaşanıyor demektir.
Tarih bize acı bir gerçeği defalarca göstermiştir: Ekonomik krizler yalnızca insanların cebini boşaltmaz; zihinlerini, vicdanlarını ve birbirlerine duydukları güveni de aşındırır.
İnsanlar yoksullaştıkça umutlarını kaybedebilir, gelecek kaygıları büyüyebilir, toplumsal huzursuzluk derinleşebilir. İşini kaybeden, kirasını ödeyemeyen, çocuğunun eğitim masraflarını karşılayamayan, ay sonunu getiremeyen insanın öfkelenmesi son derece doğaldır.
Asıl tehlike, bu öfkenin gerçek nedenlerinden uzaklaştırılmasıdır.
Çünkü ekonomik sorunların sorumlularını bulmak, yanlış politikaları sorgulamak, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını araştırmak ve yönetim hatalarıyla yüzleşmek zahmetlidir.
Bunun yerine birilerini günah keçisi ilan etmek çok daha kolaydır.
Bir anda işsizliğin sorumlusu göçmenler, kiraların yükselmesinin nedeni yabancılar, ekonomik sıkıntıların kaynağı farklı etnik kimlikler oluverir.
Böylece insanlar kendilerini yoksullaştıran ekonomik ve siyasi mekanizmaları sorgulamak yerine, kendileri gibi geçim mücadelesi veren başka insanları düşman olarak görmeye başlar.
Yoksulluğun öfkesi yukarıya, sorumlulara yönelmesi gerekirken aşağıya, kendisinden daha güçsüz olana yönlendirilir.
İşte ekonomik krizden ırkçılığa uzanan tehlikeli yol tam da burada başlar.
WEİMAR ALMANYASI: TARİHİN KANLI UYARISI
Bu tehlikenin insanlık tarihindeki en korkunç örneklerinden biri, 1929 Büyük Buhranı sonrasında Almanya'da yaşandı.
Birinci Dünya Savaşı'nın ağır sonuçlarıyla mücadele eden Weimar Cumhuriyeti, daha önce yaşadığı hiperenflasyonun yaralarını henüz saramamıştı.
1929'da başlayan Büyük Buhran, zaten kırılgan olan Alman ekonomisini ağır bir çöküşe sürükledi.
Bankalar çöktü, işletmeler kapandı, işsizlik hızla yükseldi. 1932 yılına gelindiğinde işsiz sayısı yaklaşık 6 milyona ulaşmıştı.
Orta sınıfın birikimleri erimiş, işçiler işsiz kalmış, geniş kitleler yoksulluk ve gelecek korkusuyla baş başa bırakılmıştı.
İşte Hitler ve Nazi Partisi, bu toplumsal çaresizliği kendi siyasi amaçları için kullandı.
Alman halkına ekonomik sorunların gerçek nedenlerini anlatmak yerine, kolayca hedef gösterebilecekleri düşmanlar sundular.
Yahudiler, komünistler ve rejimin diğer muhalifleri ülkenin sorunlarının sorumlusu olarak gösterildi.
Yahudilerin ülkenin ekonomik ve toplumsal hayatındaki varlığı, sistematik bir nefret propagandasının malzemesine dönüştürüldü.
Hitler, Almanya'yı yeniden büyük yapacağını, işsizliği bitireceğini, ülkeye düzen ve güç getireceğini vaat ediyordu.
Ancak bu vaatlerin arkasında giderek büyüyen ırkçı bir ideoloji, otoriter bir yönetim anlayışı ve insanları kimliklerine göre sınıflandıran bir siyaset vardı.
Sonrası insanlık tarihinin en büyük felaketlerinden biri oldu.
Naziler iktidarı ele geçirdikten sonra ayrımcılığı devlet politikasına dönüştürdü. Yahudiler önce haklarından mahrum bırakıldı, sonra toplumdan dışlandı, gettolara kapatıldı ve sistematik biçimde katledildi.
Holokost'ta yaklaşık 6 milyon Yahudi öldürüldü.
Burada önemli bir tarihsel ayrıntının altını çizmek gerekir: Holokost yalnızca ekonomik krizin sonucu değildi. Yüzyıllardır var olan antisemitizm, ırkçı ideoloji, devlet politikaları, savaş ve sistematik imha mekanizmaları bu soykırımın temel unsurlarıydı.
Ancak ekonomik kriz, Nazi propagandasının güç kazanmasına ve toplumsal öfkenin manipüle edilmesine elverişli bir ortam hazırladı.
Alman halkının yoksulluğu Yahudilerin eseri değildi. Ancak Hitler, halkın yoksulluğunu Yahudilere karşı bir silaha dönüştürmeyi başardı.
Tarihin bize bıraktığı en ağır derslerden biri budur.
GÜNAH KEÇİSİ SİYASETİ: SORUNU ÇÖZMEK YERİNE DÜŞMAN YARATMAK
Ekonomik krizlerin siyasi açıdan en kullanışlı araçlarından biri, günah keçisi yaratmaktır.
Çünkü karmaşık ekonomik sorunların gerçek nedenlerini anlatmak kolay değildir.
Yanlış para politikalarını, üretim eksikliğini, gelir dağılımındaki adaletsizliği, kamu kaynaklarının kötü kullanımını, liyakatsizliği ve denetim eksikliğini tartışmak gerekir.
Bunun yerine toplumun dikkatini başka bir yöne çevirmek mümkündür.
Bir siyasi aktör çıkıp şöyle diyebilir:
"İşsiz kalmanızın sebebi yabancılar."
"Kiraların yükselmesinin sebebi göçmenler."
"Ekonomik düzeninizin bozulmasının sebebi onlar."
Bu söylemler, insanların yaşadığı gerçek sorunları görünürde açıklayan ama çoğu zaman yapısal nedenleri gizleyen kolay cevaplara dönüşür.
Elbette göçün iş gücü piyasası, konut talebi, kamu hizmetleri ve yerel yönetimler üzerinde oluşturabileceği etkiler tartışılmalıdır.
Ancak bu tartışmalar bilimsel verilerle, gerçekçi politikalarla ve insan hakları çerçevesinde yapılmalıdır.
Bir ekonomik sorunun bütün sorumluluğunu milyonlarca insana yüklemek çözüm değildir.
Bu, sorumluluktan kaçmanın siyasi yöntemidir.
Çünkü bir ülkenin ekonomik yönetiminden sorumlu olanlar, hesap vermek yerine toplumun öfkesini başka kimliklere yönlendirebiliyorsa, sorun yalnızca ekonomi değildir; demokrasi ve siyaset ahlakı da yara alıyor demektir.
KRİZİN PSİKOLOJİSİ: İNSAN NEDEN KENDİSİNDEN DAHA GÜÇSÜZÜ HEDEF ALIR?
Ekonomik çöküntü insanın yalnızca yaşam standardını değil, kendisine duyduğu güveni de etkiler.
Yıllarca çalışmasına rağmen ev sahibi olamayan, çocuklarının geleceğini güvence altına alamayan, emekliliğinde rahat edeceğini düşünürken geçim mücadelesine mahkûm olan bir insan ciddi bir hayal kırıklığı yaşayabilir.
Bu hayal kırıklığı zamanla öfkeye dönüşür.
Ancak insan her zaman öfkesinin gerçek kaynağıyla yüzleşebilecek durumda değildir.
Bazen kendisini güçsüz hissettiği için daha güçsüz gördüğü insanlara yönelir.
Kendisinden daha yoksul, daha savunmasız veya toplumda daha az kabul gören grupları hedef alır.
Onları dışlayarak kendisini psikolojik olarak daha üstün hissetmeye çalışır.
Böylece ekonomik açıdan kaybettiği üstünlüğü, kimlik üzerinden yeniden kazandığını zanneder.
Oysa bu yalnızca tehlikeli bir yanılsamadır.
Bir insanın başka bir insanı aşağılaması, onun ekonomik durumunu düzeltmez.
Bir göçmeni dışlamak kiraları düşürmez.
Bir yabancıyı suçlamak işsizliği ortadan kaldırmaz.
Bir azınlığı düşman ilan etmek enflasyonu durdurmaz.
İnsanların kimliklerini hedef almak, ekonomik sorunların çözümü değil, çözümsüzlüğün üzerini örtme yöntemidir.
TÜRKİYE: EKONOMİK ÖFKE TOPLUMSAL DÜŞMANLIĞA DÖNÜŞMEMELİ!
Bugün Türkiye de ağır ekonomik sorunların toplumsal hayata yansıdığı bir dönemden geçiyor.
Yüksek enflasyon, hayat pahalılığı, barınma sorunu, gelir dağılımındaki bozulma ve gençlerin gelecek kaygısı toplumun geniş kesimlerini etkiliyor.
Uluslararası Para Fonu'nun 2026 Türkiye değerlendirmesi de yüksek enflasyonun özellikle düşük gelirli haneler üzerindeki ağır etkisine dikkat çekiyor. Düşük gelirli aileler, gelirlerinin çok daha büyük bölümünü gıda, barınma ve temel ihtiyaçlara ayırmak zorunda kalıyor.
Bu ekonomik tablonun yarattığı toplumsal huzursuzluğu anlamak zor değil.
Ancak Türkiye'de milyonlarca sığınmacı ve göçmenin varlığı, ekonomik tartışmaların önemli bir bölümünde siyasi ve toplumsal gerilim konusu hâline geliyor.
Kimi zaman işsizlik, kimi zaman kira artışları, kimi zaman kamu hizmetleri üzerinden bütün sorunların sorumlusu göçmenler olarak gösteriliyor.
Burada iki ayrı gerçeği birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Birincisi, Türkiye'nin göç yönetimi konusunda ciddi politika sorunları bulunabilir. Kayıt dışı istihdam, düşük ücretle çalıştırma, denetimsizlik, konut piyasasındaki baskı ve kamu hizmetlerine erişim gibi meseleler açıkça tartışılmalıdır.
İkincisi ise bu sorunların sorumluluğunu göçmenlerin tamamına yüklemek ve insanları etnik kökenleri üzerinden hedef göstermektir.
Bunlar aynı şey değildir.
Göç politikalarını eleştirmek meşrudur.
Sınır güvenliğini, kayıt sistemini, geri dönüş koşullarını ve çalışma hayatındaki denetimi sorgulamak demokratik bir haktır.
Ancak hiçbir sorun, bir insanın yalnızca doğduğu ülke veya taşıdığı kimlik nedeniyle aşağılanmasını, tehdit edilmesini ya da şiddete maruz bırakılmasını haklı çıkaramaz.
Türkiye'nin ihtiyacı olan şey, ne kontrolsüz göç ne de kontrolsüz düşmanlıktır.
İhtiyaç duyulan şey akılcı, şeffaf, insan haklarına uygun ve sürdürülebilir bir göç politikasıdır.
SİYASETÇİNİN EN KOLAY YOLU: ÖFKENİN YÖNÜNÜ DEĞİŞTİRMEK
Bir ülkeyi yönetmek, yalnızca seçim kazanmak değildir.
İnsanların neden yoksullaştığını açıklamak, yanlış politikaların sorumluluğunu üstlenmek, ekonomik sorunlara çözüm üretmek ve toplumun farklı kesimlerini bir arada tutabilmek de yönetme sorumluluğunun parçasıdır.
Ancak popülist siyaset, çoğu zaman bu zor sorumlulukların yerine daha kolay bir yöntem koyar: Kutuplaştırma.
Toplumun bir kesimini diğerine karşı konumlandırmak, ortak sorunları kimlik çatışmalarına dönüştürmek ve insanların dikkatini gerçek ekonomik nedenlerden uzaklaştırmak...
Böylece yoksul vatandaş, kendisini yoksullaştıran sistemi sorgulamak yerine başka bir yoksulun varlığını sorun olarak görmeye başlayabilir.
İşsiz genç, iş bulamamasının nedenlerini araştırmak yerine göçmeni rakibi olarak görebilir.
Kiracı, konut politikasını ve denetim eksikliğini sorgulamak yerine yabancıyı hedef alabilir.
Emekli, gelirinin neden yetmediğini tartışmak yerine farklı bir kimliğe sahip insanın varlığına öfkelenebilir.
Oysa aynı ekonomik düzenin içinde yaşayan bu insanlar, çoğu zaman birbirlerinin düşmanı değil, benzer sorunlarla mücadele eden insanlardır.
Birinin yoksulluğu diğerinin varlığıyla ortadan kalkmaz.
Birinin hakkını korumak için diğerinin hakkını yok etmek gerekmez.
Siyasetin görevi toplumu birbirine düşürmek değil, ortak sorunlara ortak çözümler üretmektir.
IRKÇILIK: YOKSULLUĞUN İLACI DEĞİL, TOPLUMSAL ZEHİRDİR
Irkçılık insana kısa süreli bir üstünlük duygusu verebilir.
Bir grubu aşağılamak, dışlamak veya düşman ilan etmek, bazı insanlara kendilerini daha güçlü hissettirebilir.
Ancak bu sahte üstünlüğün ekonomik sorunların çözümüne hiçbir katkısı yoktur.
Irkçılık üretimi artırmaz.
Adil ücret sağlamaz.
İşsizliği azaltmaz.
Kiraları düşürmez.
Eğitim sistemini düzeltmez.
Hukukun üstünlüğünü tesis etmez.
Tam tersine, toplumun birlikte yaşama iradesini zayıflatır.
İnsanlar birbirlerinden şüphe etmeye başlar. Komşuluk ilişkileri bozulur. İş yerlerinde, okullarda ve sokaklarda ayrışma büyür.
Bir süre sonra ekonomik kriz, toplumsal güven krizine dönüşür.
Bunun en ağır bedelini ise yalnızca hedef alınan insanlar değil, bütün toplum öder.
Çünkü ırkçılık bir kez meşrulaştırıldığında kimin hedef olacağının sınırını çizmek giderek zorlaşır.
Bugün bir kimlik, yarın başka bir kimlik hedef gösterilebilir.
Ve toplum, kendi içindeki düşmanları aramakla meşgul olurken gerçek sorunlar büyümeye devam eder.
SON SÖZ: EKMEĞİMİZİ KÜÇÜLTENİ DEĞİL, BİRBİRİMİZİ HEDEF ALIYORUZ!
Bir toplumun ekonomik kriz yaşaması ağır bir sınavdır.
Ancak ekonomik krizden daha tehlikeli olan, bu krizin toplumsal vicdanı çökertmesidir.
Yoksullaşabiliriz.
İşsiz kalabiliriz.
Ev sahibi olamayabilir, çocuklarımıza istediğimiz geleceği sunamayabiliriz.
Bütün bunlara karşı öfkelenmekte haklı olabiliriz.
Ama bu öfkenin adresini yanlış seçersek yalnızca kendimize yeni düşmanlar üretmiş oluruz.
Bir ülkenin ekonomik sorunlarının çözümü, o ülkede yaşayan insanların birbirine düşman edilmesinden geçmez.
Çözüm; adaletli gelir dağılımında, üretimde, liyakatte, şeffaf yönetimde, hukukun üstünlüğünde ve hesap verebilir siyasettedir.
Yöneticiler ekonomik sorunları çözmekle yükümlüdür. Vatandaşlar ise birbirlerinin haklarına ve insanlık onuruna saygı göstermek zorundadır.
Göç politikalarını sorgulayalım.
Ekonomik yönetimi eleştirelim.
Kamu kaynaklarının hesabını soralım.
Yanlış politikaların sorumlularını araştıralım.
Ama hiçbir insanı yalnızca kimliği nedeniyle düşman ilan etmeyelim.
Çünkü bugün yoksulluğumuzun sorumlusu olarak gösterilen insan, yarın bizimle aynı sofrada ekmeğini paylaşan komşumuz olabilir.
Ve unutmayalım:
Bir ülkede insanlar aç kalırken birbirlerini suçlamaya başlamışsa, o ülkenin yalnızca ekonomisi değil, toplumsal vicdanı da krize girmiş demektir.
Hitler, Almanya'nın ekonomik sorunlarını Yahudileri düşman ilan ederek çözmedi. Aksine, bu düşmanlığı devlet politikası hâline getirerek insanlık tarihinin en büyük felaketlerinden birine zemin hazırladı.
Tarih bize, ekonomik sıkıntıların nefretle değil, akılla ve adaletle aşılabileceğini gösteriyor.
Bugün Türkiye'nin de ihtiyacı daha fazla öfke, daha fazla ayrımcılık ve daha fazla düşmanlık değildir.
İhtiyacımız olan, insanları birbirine düşürerek değil, refahı ve adaleti paylaşarak büyüyen bir ülkedir.
Çünkü yoksulluğun milliyeti yoktur. Açlığın dini, işsizliğin ırkı yoktur. Adaletin de kimliği olmamalıdır.
Ve belki de en önemli gerçek şudur:
Bir toplum ekmeğini paylaşarak zenginleşir; nefretini paylaşarak değil!
İlginizi Çekebilir