Mahmut Dindar: Van’da tarımsal üretim geriliyor, çiftçiler üretimden kopuyor

VANMED HABER MERKEZİ - DEM Parti Van Milletvekili Mahmut Dindar, “Van’da Tarımın Mevcut Durumu, Üretimdeki Gerileme, Yapısal Sorunlar ve Çözüm Önerilerimiz” başlıklı raporu TBMM’de düzenlediği basın toplantısıyla açıkladı.

Van’ın geniş meraları, hayvan varlığı, su kaynakları ve bitkisel üretime elverişli alanlarıyla önemli bir tarımsal potansiyele sahip olduğunu belirten Dindar, bu potansiyelin yıllardır yeterince değerlendirilmediğini ifade etti.

Raporda, Van’da yıllık tarımsal üretimin yaklaşık 15 milyar TL olduğu ve üretimin yüzde 86’sının hayvansal üretimden geldiği kaydedildi. Van’ın küçükbaş hayvan varlığı bakımından Türkiye’de ilk sırada yer aldığı belirtilirken, büyükbaş hayvan varlığının 1990’lı yıllardaki seviyelerin gerisinde kaldığına dikkat çekildi.

Ekim alanları daralıyor, üretim düşüyor

Raporda, Van’da tarımsal üretimde yaşanan gerilemeye ilişkin veriler paylaşıldı.

2025 yılında yonca, korunga, buğday ve arpa gibi temel ürünlerin ekim alanlarında toplam 312 bin dekarlık azalış yaşandığı, bu ürünlerin üretim miktarındaki düşüşün ise 543 bin ton olduğu belirtildi.

Aynı dönemde meyvecilikte 12 bin dekarlık azalış meydana geldi. Nadasa bırakılan tarım alanlarının oranı 2023’te yüzde 17 iken, 2025’te yüzde 27’ye yükseldi. Toplam ekili alan 436 bin dekar azalırken, nadas alanları 344 bin dekar arttı.

Sebze üretimindeki düşüşün de dikkat çekici boyutlara ulaştığı ifade edilen raporda, Van’ın toplam sebze üretiminin bir yılda 98 bin tondan 51 bin tona gerilediği kaydedildi.

Domates üretimi 51 bin tondan 31 bin tona düşerken, Van ve özellikle Gevaş açısından stratejik öneme sahip fasulyede yaklaşık 3 bin tonluk üretim kaybı yaşandı.

TRB2 bölgesinde 5 yılda 111 bin kişi tarımdan koptu

Van, Hakkari, Bitlis ve Muş’u kapsayan TRB2 bölgesinde 2025 yılında 35 bin kişinin tarım sektöründen ayrıldığı, son beş yılda tarımdan kopanların sayısının 111 bine ulaştığı belirtildi.

Raporda, yalnızca son bir yıldaki kaybın bölgedeki tarımsal istihdamın yaklaşık yüzde 25’ine karşılık geldiği ifade edildi.

Artan mazot, gübre, tohum, yem, sulama ve işçilik maliyetlerinin üretimi ekonomik olmaktan çıkardığı vurgulanırken, tarımdan kopuşun yalnızca çiftçinin değil, kırsal yaşamın da geleceğini tehdit ettiği kaydedildi.

Güvenlikçi politikalar ve yetersiz destekler eleştirildi

Dindar’ın sunduğu raporda, Van’da tarımın gerilemesinin yalnızca ekonomik maliyetlerle açıklanamayacağı belirtilerek, güvenlikçi politikalar, yetersiz kamu yatırımları ve tarımsal desteklerin niteliği eleştirildi.

Köy boşaltmaları, yayla yasakları ve meralara erişimin kısıtlanmasının hayvancılığı doğrudan etkilediği ifade edildi.

Van’da tarıma sunulan desteklerin yüzde 81’inin mazot ve gübre desteği şeklinde olduğu belirtilirken, küçük aile işletmeleri, organik tarım, iyi tarım ve sertifikalı tohum gibi alanlara verilen desteklerin toplamının 1 milyon TL’yi dahi bulmadığı kaydedildi.

Raporda ayrıca depolama, soğuk zincir, ambalajlama ve süt sağım altyapısının yetersizliğine, tarıma dayalı sanayinin gelişmemesine ve Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nin yıllardır tamamlanamamasına dikkat çekildi.

Van tarımı için 10 maddelik çözüm önerisi

Raporda, tarımsal üretimin yeniden güçlendirilmesi amacıyla şu öneriler sıralandı:

• Tarıma dayalı sanayi, üretim ve pazarlama altyapısı geliştirilmeli.
• Canlı hayvan ihracatı için destek ve teşvik mekanizmaları oluşturulmalı.
• Üretici örgütlenmesi ve kooperatifleşme desteklenmeli.
• Hayvan ve bitki hastalıklarına karşı önleyici tedbirler alınmalı, tarımsal danışmanlık hizmetleri güçlendirilmeli.
• Çiftçilere yönelik hibe, kredi ve teşvikler üretim ve istihdam odaklı olmalı.
• Çobanların, mevsimlik işçilerin ve tarım emekçilerinin çalışma koşulları iyileştirilmeli.
• Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nin inşaatı tamamlanmalı.
• Modern sulama sistemleri desteklenmeli, geciken sulama yatırımları tamamlanmalı.
• Van Samancılar Kooperatifi alanı ve Van Hayvan Pazarı’nda üreticilerin çalışma koşulları iyileştirilmeli.
• Tarım ve hayvancılık alanındaki kamu hizmetleri Kürtçe de sunulmalı.

“Kamucu bir tarım politikası gerekli”

Raporda, Van’ın temel sorununun üretim potansiyelinin yetersizliği değil, bu potansiyeli açığa çıkaracak politikaların ve kamusal yatırımların eksikliği olduğu vurgulandı.

Tarımın yalnızca ekonomik bir faaliyet olmadığı belirtilerek, toplumsal yaşamın, halk sağlığının, ekolojik dengenin, istihdamın ve gıda egemenliğinin temel unsurlarından biri olduğu ifade edildi.

Van’ın ihtiyacının üreticiyi borçlandıran ve yalnız bırakan politikalar değil; çiftçiyi koruyan, küçük üreticiyi güçlendiren, kooperatifleşmeyi teşvik eden, ekolojik dengeyi gözeten ve yerel üretimi esas alan kamucu bir tarım politikası olduğu kaydedildi.

Dindar, hazırlanan raporu Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere ilgili kamu kurumlarına ve kamuoyuna sunduklarını belirterek, üreticilerin sorunlarının çözülmesi çağrısında bulundu.