15 Mayıs: Bir Dilin Çığlığı ve Yasaklanmış Hafıza

15 Mayıs 1932. Şam’da, sürgünde bir grup Kürt aydınının çıkardığı "Hawar" dergisinin ilk sayısı yayımlanır. Celadet Ali Bedirxan öncülüğünde Latin alfabesiyle basılan bu dergi, Kürtçe için bir milattır.

Yüzyıllardır sözlü gelenekle, dengbêjlerin ezgileriyle, destanlarla yaşayan bir dil, modern yazılı edebiyatın kapısını aralar. “Hawar” yani “Çığlık”. O çığlık, asimilasyon fırtınalarına, yasaklara ve inkâra karşı atılmış bir adımdır.

 2006’dan beri her yıl 15 Mayıs’ı Kürt Dil Bayramı olarak kutluyoruz; çünkü o gün, bir halkın dilini yaşatma iradesinin sembolü haline gelmiştir.

Ne yazık ki bu bayram, Türkiye’de hâlâ tam bir “kutlama” olamıyor. Çünkü Kürtçe, bu toprakların kadim dillerinden biri olmasına rağmen, Cumhuriyet tarihi boyunca sistematik baskılara maruz kaldı. Tek dil, tek millet, tek kültür ideali uğruna, konuşulması, yazılması, öğretilmesi uzun yıllar yasaklandı.

Okullarda, radyolarda, resmi kurumlarda “yasak dil” muamelesi gördü.Kürtçe ıslık çalmak bile suç kapsamına sokuldu ve cezalandırma gerekçesi yapıldı.Kürt Çocuklar ana dilleriyle eğitim göremediği için sınıfta suskunlaştı, başarısızlığa itildi.

Kültürel hafıza, evlerin dört duvarı arasına hapsedildi.

Bugün hâlâ eğitim dili olarak Kürtçenin önündeki engeller büyük ölçüde duruyor.Mardin Artuklu Üniversitesi,Dicle Univesitesi,Dersim Munzur Üniversitesi,Bingol Universitesi v.b gibi üniversitelerin Yaşayan Diller ve Lehçeler bölümlerinden  Her yıl  binlerce öğretmen mezun olup atamayı beklerken,Mealesef ığretmen ataması yapılırken Kürtçe öğretmenliği için sembolik birkaç kontenjan ayrılıyor.

Ülkemizde  5.sınıftan 8.sınıfa kadar ortaokul düzeyinde okuyan oğrenciler  “Yaşayan Diller ve Lehçeler” kapsamında haftada iki saat seçmeli ders hakkı tanınsa da, uygulama utanç verici: Yeterli öğretmen yok, idari engeller var, kimi yerlerde ideolojik baskılar devreye giriyor. Bir çocuk ana diliyle okumayı, yazmayı, düşünmeyi öğrenemiyor. Bu dil Suya atılan kar misali her geçen gün biraz daha asimilasyon çarkında çiğnenmekte ve bu coğrafyada adım adım Ölüme Doğru yol olmaktadır.

Oysa Bilimsel gerçek ortada: Ana dilde eğitim, akademik başarıyı artırır, özgüveni yükseltir, kültürel kopuşu önler.

Çocuk Hakları Evrensel Bildirgesi bir çocuğun en az 3 dil öğrenme hakkının olduğunu güvence altına alır. Bunlardan biri ana dilidir. Diğeri de vatandaşı olduğu ülkenin dilidir.Bir tanesi de evrensel bir dindir. Yine UNESCO ve pek çok uluslararası kurum bir kimsenin ana diliyle eğitim hakkını  emel bir insani hak olarak tanımlıyor. Ama Türkiye’de hâlâ “bölücülük” paranoyasıyla bu hak tanınmış değil 

Kürtçe sadece iletişim aracı değildir. O, bir kimliğin, kültürün, toplumsal hafızanın taşıyıcısıdır. Türkülerde, dengbêjlikte, edebiyatta, günlük hayatta milyonlarca insanın duygularını, acılarını, sevinçlerini ifade eder. Bir dilin kamusal alandan dışlanması, o halkı görünmez kılmak demektir.

Belediyelerde, üniversitelerde, mahkemelerde, hastanelerde Kürtçe hizmetin sınırlı oluşu, eşit yurttaşlık ilkesini zedeler. Anadilde eğitim talebi, bu yüzden yalnızca dil meselesi değildir; demokrasi, eşitlik ve barış meselesidir.

Şu anda devam eden "Barış ve müzakere sürecinde" devletin İlk yapması gereken düzenlemelerin başında kürt çocuklarının Ana dilin eğitim gòrmesinin ònündeki engelleri kaldırmak olmalıdır.

Bu ülkenin en çok ihtiyaç duyduğu şey de tam olarak bu: Her çocuğun kendi ana diliyle özgürce büyüyebildiği, her halkın dilinin devlet nezdinde değer gördüğü bir sistem.

15 Mayıs, sadece bir bayram günü değil; aynı zamanda bir hatırlatmadır. Bu coğrafyanın çok dilli, çok kültürlü gerçeğini kabul etmenin, asimilasyon yerine zenginliği kucaklamanın vaktidir.

Kürtçe üzerindeki baskılar sürdükçe, toplumsal barış yarım kalacaktır. Anadilde eğitimin önündeki engellerin kalkması, anayasal güvenceye kavuşması, yalnızca Kürt halkına değil, Türkiye’nin tümüne demokratik bir kazanç olacaktır.

Dil, bir halkın geleceğidir. Hawar’ın çığlığı hâlâ kulaklarımızda. O çığlığı susturmak yerine, çoğaltmak bu ülkenin aydınlık yarınlarına borcumuzdur. 15 Mayıs Kürt Dil Bayramı kutlu olsun.